🔍
Baza podataka o drugom svetskom ratu na tlu Jugoslavije
ustanak

2. južnomoravski partizanski odred

Za ovaj pojam je pronađeno 73 hronoloških zapisa, 8 dokumenata i 3 fotografija.

Događaji

0. 2. 1943 U s. Ravnoj Gori (kod Vlasotinaca) održano vojno-političko savetovanje kome je prisustvovao delegat VŠ NOV i POJ i CK KPJ Svetozar Vukmanović Tempo. Odlučeno je da se za teritoriju od Babičke gore i Suve planine na severu do r. Pčinje i pl. Kozjaka na jugu, od boraca Crnotravskog NOP odreda, formira 2. južnomoravski NOP odred, sastava: tri čete, što je odmah i učinjeno. Odred je dobio zadatak da što pre formira bataljone i izvrši pripreme za formiranje brigade. Formiran je i OK KPJ za Vranje.

7. 3. 1943 U s. Rakiti (kod Babušnice) 2. južnomoravski NOP odred napao bugarsku posadu rudnika uglja i u borbi ubio 2 bugarska vojnika, dok su se ostali razbežali. Zaplenio je 4 puške, 2 pištolja, 120 kg eksploziva, mašinu za električno paljenje i dr.

17. 3. 1943 Kod s. Priboja (na pruzi Leskovac - Vladičin Han) 1. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda likvidirao bugarsku stražu i porušio most, usled čega je saobraćaj bio prekinut 10 dana.

9. 4. 1943 Kod s. Krive Feje (blizu Vranja) 1. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda vodio borbu protiv bugarskih policajaca i ubio 3 a ranio 4 policajca.

10. 4. 1943 U s. Crvenom Bregu (kod Crne Trave) 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda napao bugarsku posadu, jačine 130 policajaca i vojnika. U jednočasovnoj borbi on ju je razbio i naterao u bekstvo ka s. Predejanu. Poginulo je i ranjeno 15 policajaca i 1 oficir. Istog dana je 3. bataljon ovog odreda kod s. Jabukovika ubio 2 i ranio 1 bugarskog policajca.

18. 4. 1943 U s. Garama (kod Vlasotinaca) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda ubili bugarskcTg kmeta i 1 policajca. Za odmazdu, bugarski policajci su spalili u selu 170 kuća, streljali 8 ljudi, a sve ostalo stanovništvo internirali u Bugarsku.

25. 4. 1943 Drugi južnomoravski NOP odred napao bugarsku policijsku posadu u Crnoj Travi, ali ni posle tročasovne borbe nije uspeo da zauzme mesto. Pri povlačenju on je, u zoru, odbacio manje bugarske snage sa visoravni Crkvena plana (kod s. Strezimirovaca) i zaposeo njihov položaj. Oko 14 časova bugarske jedinice jačine jednog puka, podržane eskadrilom aviona, izvršile su koncentričan napad, ali se odred, posle kraće borbe izvukao veštim manevrom. Poginulo je 27 i ranjeno 32 bugarska vojnika i policajca. Odred je imao 3 mrtva, 7 ranjenih i 1 zarobljenog. Među poginulim bio je i komandant odreda Ratko Pavlović, Ćićko, narodni heroj.

20. 5. 1943 U s. Strelcu (kod Babušnice) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda napali bugarske policajce i službenike, te ubili 2 i ranili 1 policajca, zapalili opštinsku arhivu, razrušili mlekaru i zaplenili 7 pušaka, 3 pištolja, municiju i veću količinu namirnica.

6. 6. 1943 U s. Berbacu (kod Kumanova) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda u kraćoj borbi naterali u bekstvo oko 40 bugarskih policajaca.

8. 6. 1943 U blizini s. Ravne (pod pl. Kozjakom) tri čete 2. južnomoravskog NOP odreda u dvočasovnoj borbi razbile oko 120 bugarskih policajaca.

16. 6. 1943 U s. Sv. Iliji (kod Vranja) 3. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda napao bugarske policajce i naterao ih u bekstvo, zaplenivši 17 pušaka, 3 revolvera i drugu opremu.

20. 6. 1943 Kod s. Jastrepca (blizu Vlasotinaca) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda iz zasede ubili 1 i ranili 1 bugarskog vojnika.

20. 6. 1943 U s. Trgovištu (kod Vranja) 3. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda napao bugarske policajce, koji su se razbežali. Zaplenjeno je 9 pušaka s municijom i zapaljena je opštinska arhiva.

23. 6. 1943 U s. Glavanoveima (kod Trna, Bugarska) desetina boraca 2. južnomoravskog NOP odreda i 5 bugarskih partizana napali bugarske policajce, koji su odmah pobegli. Zaplenjeno je 8 pušaka, 1 automat, 2 pištolja i municija i porušena je mlekara.

26. 6. 1943 Kumanovska partijska organizacija formirala dve partizanske grupe, koje su do kraja jula dejstvovale delom na vranjskom terenu, u sastavu 2. južnomoravskog NOP odreda, a delom u rejonu Kozjaka. (Ove grupe su poslužile kao jezgro za formiranje Kumanovskog NOP odreda.)

27. 6. 1943 U s. Rđavici i s. Korbevcu (kod Vranja) 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda zaplenio 26 pušaka sa 1200 metaka i drugu opremu.

28. 6. 1943 U rudniku uglja -Trnava- (kod Preševa) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda ubili nemačkog vojnika, demolirali postrojenja i zaplenili 3 puške, municiju, 150 kg eksploziva, 120.000 leva i drugi materijal.

0. 7. 1943 U s. Dugoj Luci (kod Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda napali bugarsku policiju i posle četvoročasovne borbe zapalili policijsku zgradu, te je u njoj izgorelo 40 bugarskih policajaca sa opremom i naoružanjem. Gubici odreda: 2 poginula, među kojima je i komandant bataljona Mirko Sotirović, narodni heroj.

6. 7. 1943 U s. Orahu (kod Kumanova) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda zapalili zgradu opštine i zaplenili 3 puške.

6. 7. 1943 Kod s. Ostrovice (blizu Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda ubili bugarskog policajca, uništili postrojenja rudnika uglja i zaplenili 90 kg eksploziva i drugi materijal.

6. 7. 1943 U s. Strezimirovcima (kod Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda, uz saradnju bugarskih partizana, zapalili zgradu opštine i mlekaru i zaplenili 2 puške.

9. 7. 1943 U manastiru Sv. Prohor Pčinjski (kod Kumanova) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda ubili 3 bugarska policajca, a kod s. Letovice porušili prugu Kumanovo-Vranje.

10. 7. 1943 U s. Prisjanu (kod Pirota) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda zapalili mlekaru, te je u njoj izgorelo 20.000 kg kaćkavalja i 2.000 kg masla, spremljenog za potrebe okupatora.

12. 7. 1943 U s. Suvoj Moravi (kod Vladičinog Hana) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda zaplenili 11 pušaka s municijom.

13. 7. 1943 U s. Strelcu (kod Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda napali i proterali 40 bugarskih policajaca koji su došli da obnove opštinu i mlekaru. Poginulo je 5 i ranjeno 6 policajaca, dok je odred imao 3 ranjena. Zaplenjeno: automat, 3 puške, municija i 25 pari rublja i odela.

0. 8. 1943 U blizini Crne Trave, od Bugara iz Bugarske, formiran bugarski Trnski NOP odred, jačine 15 boraca. Štab 2. južnomoravskog NOP odreda naoružao ga je sa 2. p. mitraljeza i puškama. Odred je dejstvovao na bugarskoj teritoriji, najčešće s jedinicama 2. južnomoravskog NOP odreda.

2. 8. 1943 Kod manastira Sv. Ilije (blizu Kumanova) 2. južnomoravski i Kumanovski NOP odred održali politički zbor, gde im se priključilo 10 omladinaca. Sutradan, posle tročasovne borbe protiv bugarskih policajaca iz Vranja, kojima su naneli gubitke od 3 mrtva, odredi su se povukli ka pl. Kočuri.

2. 8. 1943 U blizini rudnika antimona Mačkatica (kod Surdulice) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda presekli žičanu železnicu, usled čega je 10 dana onemogućen prenos rude.

6. 8. 1943 U s. Jelašnici (kod Vladičinog Hana) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda napali bugarske stražare kod električne centrale, te ubili 2 i zarobili 4 bugarska vojnika, a zaplenili 1 p. mitraljez i 6 pušaka. Centralu nisu mogli uništiti, jer eksploziv nije bio ispravan.

15. 8. 1943 U s. Neravu (kod Krive Palanke) 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda vodio četvoročasovnu borbu protiv oko 130 četnika. Kada su četnicima pritekle u pomoć manje bugarske snage, bataljon je bio prinuđen da se povuče ka German-planini, uz gubitke od 1 mrtvog i 5 ranjenih.

24. 8. 1943 U s. Ratajima i s. Dubici (kod Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda spalili opštinske arhive i zaplenili 10 pušaka, 2 pištolja i radio-aparat.

26. 8. 1943 Kod s. Berelića (blizu Vranja) Kumanovski NOP odred, izdvojen iz sastava 2, južnomoravskng NOP odreda radi samostalnih dejstava, izvršio smotru i uputio se ka pl. Kozjaku.

15. 9. 1943 Kod s. Trgovišta (blizu Krive Palanke) 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda vodio petočasovnu borbu protiv specijalnog policijskog odreda -Birman- koji je Gestapo formirao od zavedenog šiptarskog življa. Poginula su 2 borca, dok je neprijatelj imao 3 mrtva i 2 ranjena, pa je za odmazdu streljao oko 25 seljaka.

15. 9. 1943 U s. Trgovištu (kod Vranja) Udarni i 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda napali 150 bugarskih policajaca. Zbog otpora neprijatelja iz rovova i bunkera, kao i zbog napada četnika s leđa, bataljoni su se pod borbom povukli, uz gubitke od 4 mrtva i 4 ranjena. Neprijatelj je imao 9 mrtvih i 12 ranjenih. Posle nekoliko dana napustio je s. Trgovište.

15. 9. 1943 U s. Glavanovcima (kod Trna, u Bugarskoj) jedna četa 2. južnomoravskog NOP odreda i bugarski Trnski NOP odred napali 80 bugarskih policajaca, ali su se zbog pristizanja pojačanja iz Trna morali povući na teritoriju Jugoslavije.

19. 9. 1943 U s. Klenikama (kod Vranja) Udarni bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda napao bugarske policajce. Poginula su 3 policajca, dok su 3 izgorela u zapaljenoj zgradi opštine. Bataljon je u selu zapalio i magacin sa 3 vagona žita i zaplenio 8 pušaka i 300 kg masla.

19. 9. 1943 Na pruzi Bujanovac-Preševo 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda miniranjem prevrnuo lokomotivu i nekoliko vagona, a potom zapalio kompoziciju od 40 vagona u kojima su se nalazili seno i gvozdene konstrukcije. Poginuli su 1 nemački vojnik i 3 bugarska železničara a zarobljena su 2 nemačka vojnika i 3 bugarska železničara.

21. 9. 1943 Na pl. Kozjaku jedinice četničkog Vardarskog korpusa napale Udarni i 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda. U tročasovnoj borbi bataljoni su odbili napad, a zatim su se prebacili na pl. Koćuru.

22. 9. 1943 Odeljenje bugarskih vojnika počelo da pali s. Koćuri (kod Vranja), ali su tek pristigli delovi 2. južnomoravskog NOP odreda proterali neprijatelja, te spasli selo od daljeg paljenja.

23. 9. 1943 U s. Belom Polju (kod Surdulice) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda uništili pumpu, usled čega je 4 dana obustavljen rad fabrike antimona.

24. 9. 1943 U s. D. Ljubati (kod Bosiljgrada) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda zapalili opštinsku zgradu, ubili bugarskog policajca i zaplenili 15 pušaka i 2 pištolja.

25. 9. 1943 Kod s. Stola (blizu Babušnice) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda, sa grupom boraca bugarskog Trnskog NOP odreda, u dvočasovnoj borbi ubili 2 i ranili 8 bugarskih policajaca, uz sopstvene gubitke od 4 ranjena.

10. 10. 1943 U s. Ljuberađi (kod Babušnice) jedan bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda napao bugarsku pograničnu jedinicu, ali zbog pristizanja pojačanja iz Pirota morao je odustati od napada baš kada je neprijatelj bio pred uništenjem. Gubici neprijatelja: 30 mrtvih i ranjenih. Bataljon je imao 9 ranjenih.

11. 10. 1943 Kod s. Dragomanca (blizu Kumanova) delovi Skopsko-kumanovskog i 2. južnomoravskog NOP odreda (u pokretu za Skopsku Crnu goru) vodili kraću borbu protiv bugarskog policijskog odreda i kumanovske kontra čete i produžili pokret preko s. Gradeca za s. Matejče. Neprijatelj je za odmazdu streljao 14 seljaka, pripadnika i simpatizera NOP-a.

13. 10. 1943 Između Vranja i s. Krive Feje diverzantska grupa 2. južnomoravskog NOP odreda posekla tt linije.

14. 10. 1943 Kod s. Radosina (blizu Vranja) dva puka bugarskih vojnika i oko 800 policajaca opkolili dva bataljona 2. južnomoravskog NOP odreda. Posle tročasovne borbe bataljoni su se probili ka Gradskoj reci. Štiteći odstupnicu poginuo je zamenik komandanta bataljona Sinadin Milenović narodni heroj. Bugarske jedinice su popalile sela Stol, Radosin i Rakov Dol, a u više sela streljale po 30-70 ljudi.

18. 10. 1943 Kod s. Rađevice (blizu Vranja) poginuo komandir Omladinske čete 2. južnomoravskog NOP odreda Toma Ivanović Pera Mačkatovac, narodni heroj.

25. 10. 1943 Štab 2. bataljona 2. južnomoravskog NOP odreda izdao proglas narodu pčinjskog, preševskog i krivopalanačkog sreza: ukazujući mu na izdajnički rad četnika, poziva ga da stupa u partizanske redove.

11. 11. 1943 Na putu Surdulica - Trn bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda posekao 30 tt stubova i ubio 1 i zarobio 1 bugarskog vojnika.

17. 11. 1943 Diverzantska grupa 2. južnomoravskog NOP odreda minirala prugu Vranje-Ristovac i uništila lokomotivu i 6 vagona.

21. 11. 1943 U s. Bucima (kod Kruševca) formirana 2. južnomoravska NO brigada, u čiji su sastav ušli: Udarni bataljon Rasinskog NOP odreda, 2. (Jablanički) bataljon 1. južnomoravskog NOP odreda i Omladinski bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda.

1. 12. 1943 Na pl. Rujnu Udarni bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda i kosovski partizanski bataljon vodili ceo dan borbu protiv četničkog Vardarskog korpusa. Četnici su imali 25 mrtvih, dok je Udarni bataljon imao 1 poginulog, 2 ranjena i 2 zarobljena.

3. 12. 1943 Između s. Lopušnje i s. Kruševice diverzantska grupa 2. južnomoravskog NOP odreda pokidala tt linije i demolirala električnu centralu koja je snabdevala Vlasotince.

6. 12. 1943 Kod s. Sv. Ilije (blizu Vranja) oko 1000 bugarskih vojnika napalo 2. južnomoravski NOP odred. Gubici neprijatelja: 29 mrtvih i 14 ranjenih. Odred je imao 2 ranjena.

17. 12. 1943 Kod s. Crvene Jabuke (blizu jugoslovensko-bugarske granice) 3. bataljon 2. južnomoravskog NOP odred vodio ceo dan borbu protiv delova bugarskog puka iz Trna (Bugarska). Neprijatelj je imao oko 20 mrtvih i ranjenih, a 3. bataljon 2 poginula i 2 ranjena.

22. 12. 1943 Kod s. Crne Trave (blizu Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda u borbi ubili 25 bugarskih policajaca i zaplenili puškomitraljez i 4 puške.

22. 12. 1943 Između Vranjske Banje i Priboja diverzantska grupa 2. južnomoravskog NOP odreda minirala prugu i izbacila iz koloseka kompoziciju teretnog voza.

24. 12. 1943 Oko 700 bugarskih vojnika iz Surdulice i Crne Trave napalo 2. južnomoravski NOP odred na pl. Čemerniku. Sutradan je bugarskim vojnicima priteklo u pomoć oko 60 nemačkih vojnika iz rudnika Mačkatice, ali su svi napadi odbijeni, te se neprijatelj povukao u polazne garnizone. Poginulo je oko 50 bugarskih i 2 nemačka vojnika, a zarobljeno 5 nemačkih i 1 bugarski vojnik. Gubici odreda 3 mrtva i 3 ranjena.

27. 12. 1943 Na putu Vranje-Bosiljgrađ delovi 2. južnomoravskog NOP odreda posekli 30 tt stubova i električni vod Jelašnica-Surdulica i zaplenili bugarski kamion sa žitom.

28. 12. 1943 Na Banjskoj reci (između Vranja i Vranjske Banje) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda srušili putnički most.

3. 1. 1944 Između pl. Srpske čuke i Besne kobile (kod Vranja) 4. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda i Kosovski partizanski bataljon, posle 7 časova borbe, odbili napad oko 600 bugarskih vojnika i policajaca i odbacili ih ka s. Slivnici. Gubici Kosovskog bataljona: 2 mrtva i 2 ranjena borca, a gubici neprijatelja nepoznati.

6. 1. 1944 U Krivoj Palanci jedinice 2. južnomoravskog NOP odreda napale bugarsku posadu, ali nisu uspele da je unište. Pošto su iz zatvora oslobodile oko 2.500 ljudi pohapšenih radi internacije u Bugarsku, one su se, sa oslobođenim zatvorenicima, povukle u s. Luke.

13. 1. 1944 Udarni bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda i Kosovski partizanski bataljon napali na Krivu Palanku, gde su bugarske vlasti pohvatale muškarce od 18 do 50 godina radi interniranja u Bugarsku. Posle oštre borbe protiv bugarskih jedinica krivopalanačkog garnizona, bataljoni su oslobodili oko 1000 lica.

2. 2. 1944 U s. Barbarušincu (kod Vranja), radi usklađivanja dejstva jedinica 2. južnomoravskog NOP odreda, Kosovskog partizanskog bataljona i Kumanovskog partizanskog bataljona -Jordan Nikolov-, formiran Privremeni operativni štab.

4. 2. 1944 U s. Jabukoviku (kod Vlasotinaca), od boraca 2. južnomoravskog NOP odreda, GŠ NOV i PO za Srbiju formirao 5. južnomoravsku NO brigadu. Istovremeno je reorganizovan 2. južnomoravski NOP odred: formirana su dva bataljona.

7. 2. 1944 Kod s. Biljače (blizu Kumanova) partizanski bataljon -Jordan Nikolov-, 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda i Kosovski partizanski bataljon vodili borbu protiv bugarske vojske i policije. U toj borbi, koja je trajala čitavu noć, poginuo je pored ostalih, komandant bataljona -Jordan Nikolov- Hristijan Todorovski Kerpoš, narodni heroj.

19. 2. 1944 U s. Ilincima (kod Preševa) Udarni bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda i Kosovski partizanski bataljon odbili napad oko 200 kontračetnika, koje je prihvatila jedna bugarska jedinica iz Preševa. Partizani su napali i ove neprijateljske snage i naterali ih da se u paničnom bekstvu povuku ka Preševu. Zarobljena su 3 a poginulo je 5 neprijateljskih vojnika.

29. 2. 1944 Kod s. Sejaca (blizu Kumanova) 3. makedonska NOU brigada, Kosovski bataljon, bugarski partizanski bataljon -Hristo Botev- i tri bataljona 2. južnomoravskog NOP odreda razbili Vardarski četnički korpus jačine oko 800 četnika. Pored velikog broja poginulih četnika zarobljeno ih je oko 100, a priličan broj se podavio u nabujaloj r. Pčinji pri pokušaju bekstva. Grupa od 50-60 četnika je uspela da se prebaci na pl. Kukavicu, dok je izvestan broj zavedenih prišao našim jedinicama. Zaplenjeno je 1 minobacač, 2 p, mitraljeza, 6 automata, preko 100 pušaka i druga ratna oprema Time su četnici na tom području, potučeni i vojnički i politički, prestali organizovano da deluju.

29. 2. 1944 Kod s. Sejaca (blizu Vranja) 3. makedonska NOU brigada, Kosovski partizanski bataljon, bugarski partizanski bataljon -Hristo Botev- i dva bataljona 2. južnomoravskog NOP odreda razbili Vardarski četnički korpus jačine oko 800 četnika. Pored velikog broja poginulih četnika zarobljeno ih je oko 100, a priličan broj se podavio u nabujaloj r. Pčinji pri pokušaju belksva. Grupa od 50-60 četnika je uspela da se prebaci na pl. Kukavicu, dok je izvestan broj zavedenih prišao našim jedinicama. Zaplenjeno je preko 100 pušaka i druga ratna oprema. Time su četnici na tom području, potučeni i vojnički i politički, prestali organizovano da deluju.

6. 3. 1944 U s. Trgovištu (kod Vranja), od boraca 2. južnomoravskog NOP odreda, formirana 6. južnomoravska NO brigada. [Po drugim izvorima ona je formirana 8. marta.]

18. 3. 1944 Bugarske jedinice jačine do jedne divizije preduzele ofanzivu protiv 2. južnomoravskog NOP odreda, Kosovskog partizanskog bataljona i jedinica Crnotravskog vojnog područja s ciljem da ih u rejonu s. Crne Trave, s. Broda i s. Rupija (kod Vranja) okruže i unište. U toku ovog dana neprijatelj je uspeo da u širem rejonu pomenutih sela okruži partizanske jedinice. U 23 časa su se dve čete Kosovskog partizanskog bataljona i deo 2. južnomoravskog NOP odreda probili iz okruženja. U toj ofanzivi (poznatoj kao -martovska ofanziva-), koja je trajala do sredine aprila bugarske jedinice su ubile 57 ljudi iz s. Rupija i s. Bainca i zapalile s. Crnu Travu i s. Brod. U borbi su poginula 34 borca (među kojima i 4 člana Engleske vojne misije) i zarobljeno je oko 50 boraca, a kod s. Darkovca streljano je 12 omladinaca.

19. 3. 1944 Iz rejona s. Crne Trave (kod Vranja) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda i jedinice Crnotravskog NOP odreda, okruženi od bugarskih jedinica, uspeli da se dolinom Rupljanske reke probiju ka pl. Kačeru. U tim borbama je poginulo 20 partizana i nešto više ih je zarobljeno.

16. 6. 1944 U s. Glavanovcima (kod Trna, u Bugarskoj) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda i bugarski Trnski partizanski odred napali bugarsku policijsku stanicu. Policajci su uspeli da pobegnu ostavivši svoje naoružanje. Zaplenjeno je 7 karabina, 3 pištolja i dosta municije.

Fotografije

Povezane odrednice

Diverzije u oslobodilačkom ratu Narodni heroji Jugoslavije Vlasotince Britanija i Jugoslavija Zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu Kriva Palanka Streljanja u oslobodilačkom ratu 7. srpska brigada (5. južnomoravska) Rasinski partizanski odred Crnotravski partizanski odred Ratko Pavlović Ćićko Kozarska Dubica Avijacija u oslobodilačkom ratu Zasede u oslobodilačkom ratu Borbe u Srbiji 1943. Borbe u Srbiji 1944. Preševo Borbe u Makedoniji 1944. Vardarski korpus JVuO 4. srpska brigada (2. južnomoravska) Crna Trava Bugarski zločini u Jugoslaviji Centralni komitet KPJ Pirot Ni zrno žita okupatoru! Priboj Borbe na Kosovu i Metohiji Kruševac Svetozar Vukmanović Tempo Omladina u ratu Jablanički partizanski odred Kumanovo Četnici u drugom svetskom ratu 1. južnomoravski partizanski odred Vranje Glavni štab Srbije 8. srpska brigada (6. južnomoravska) Bugarska u drugom svetskom ratu Borbe u Makedoniji 1943. Kumanovski partizanski odred Leskovac 3. makedonska udarna brigada Bujanovac Pokrajinski komitet KPJ za Srbiju Gestapo Surdulica