🔍
Baza podataka o drugom svetskom ratu na tlu Jugoslavije
ustanak

Cetinje u oslobodilačkom ratu

Za ovaj pojam je pronađeno 28 hronoloških zapisa, 42 dokumenata i 15 fotografija.

Događaji

17. 4. 1941 U Cetinju od grupe separatista, obrazovan Privremeni administrativni crnogorski komitet - kao kvislinški organ vlasti.

10. 7. 1941 U Cetinju održan sastanak MK KPJ za srez cetinjski, na kome je instruktor PK preneo direktivu za otpočinjanje gerilskih akcija protiv okupatora, koje kasnije treba da prerastu u masovnu borbu i oružani ustanak. Akcije je trebalo otpočeti što pre (ali ne pre 13. jula). Zatim su postavljeni konkretni zadaci: da gerilski odredi u njeguškoj opštini likvidiraju žand. st. u Njegušima i na Lovćenu; da gerilski odredi katunske nahije likvidiraju italijansku posadu na Čevu, a gerilski odredi iz Konaka dejstvuju na komunikacije Cetinje-Budva i Rijeka Crnojevića - Cetinje.

12. 7. 1941 U Cetinju održana skupština crnogorskih kvislinga (-Petrovdanska skupština-), koja je bila pripremljena od strane italijanskih okupacionih vlasti. Tom prilikom je -crnogorski sabor- proglasio -suverenu i nezavisnu- Crnu Goru pod italijanskim protektoratom. U deklaraciji toga sabora (pet tačaka) ističe se da se proglašava -suverena i nezavisna država Crna Gora u obliku ustavne monarhije-, zatim rešenost potpisnika deklaracije da se sudbina Crne Gore -ujedini sa sudbinom Italije- i, najzad, njihova molba italijanskom kralju da -odredi namjesnika kraljevine Crne Gore koji će proglasiti ustav-. Ta kvislinška tvorevina je bila vrlo kratkog veka. Već sutradan je izbio opšti narodni ustanak s ciljem da se stvori istinski slobodna Crna Gora i bratskoj zajednici jugoslovenskih naroda.

23. 8. 1941 Održan sastanak MK KPJ za Cetinje na kome su prorađene nove direktive KP KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak u vezi sa daljim razvojem ustanka. Zaključeno je da se nastave gerilske akcije i da njima rukovode partijske organizacije.

30. 8. 1941 MK SKOJ-a za Cetinje održao plenarni sastanak: pretresani su nedostaci i uspesi u proteklom periodu; doneti su zaključci o daljem radu i učvršćenju organizacija SKOJ-a.

25. 9. 1941 MK KPJ za Cetinje uputio proglas narodu sreza cetinjskog: poziva ga da ustane u borbu protiv okupatora i domaćih izdajnika, uveravajući ga da će jedino tom borbom Crnoj Gori osigurati pravedno mesto u bratskoj i ravnopravnoj zajednici svih jugoslovenskih naroda.

30. 9. 1941 Na sastanku biroa MK za Cetinje formiran OK KPJ za Cetinje.

10. 10. 1941 Održan plenum MK KPJ za Cetinje na kome se iscrpno diskutovalo o organizaci onom stanju i o sprovođenju zaključaka sreske konferencije. Radi što boljeg rada odlučeno da u plenum uđu sekretari opštinskih ćelija.

15. 10. 1941 MK KPJ za Cetinje izdao proglas narodu: ukazuje na represalije koje vrše okupatorske vojne vlasti; razobličava rad okupatora i domaćih izdajnika; poziva sve rodoljube da stvore -čvrsto jedinstvo- u borbi protiv neprijatelja.

22. 10. 1941 Održan sastanak MK i OK KPJ za Cetinje na kome su se partijska rukovodstva detaljno upoznala sa političkom situacijom, organizacionim pitanjima, radom na vojnom sektoru i među omladinom i ženama, radom Narodnooslobodilačkog fonda i dr.

0. 11. 1941 Povodom mučkog ubistva Nika Rolovića, sekretara MK KPJ za Cetinje, i Ljuba Laličića, člana KPJ, OK KPJ za Cetinje uputio proglas narodu srezova cetinjskog i barskog, u kome osuđuje rad fašističkog okupatora i domaćih izdajnika.

0. 12. 1941 OK KPJ za Cetinje uputio proglas albanskim vojnicima u italijanskoj službi i šiptarskom stanovništvu sreza barskog: poziva ih da otkazuju poslušnost fašistima i da pomažu partizanima u borbi za slobodu i bratstvo crnogorskog i albanskog naroda.

26. 12. 1941 PK KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak uputio pismo Okružnom komitetu za Cetinje tražeći od njega da pruži pomoć Skadarskom komitetu KP Albanije.

1. 2. 1942 Jedinice bataljona -13. juli- Lovćenskog NOP odreda zaustavile autobus koji saobraća između Cetinja i Budve i zarobile jednog višeg italijanskog oficira, dva podoficira, tri vojnika i jednog četnika.

12. 2. 1942 U tesnacu Rudini (na ušću Rijeke Crnojevića u Skadarsko jezero) delovi bataljona -Carev Laz- Lovćenskog NOP odreda napali najveći italijanski plovni objekt na Skadarskom jezeru - putnički brod -Skenderbeg-. Posle kraće borbe zarobili su posadu od 15 italijanskih mornara i oslobodili 19 interniraca koje su italijanske vlasti sprovodile iz albanskih zatvora u Cetinje na suđenje. Zaplenili su 7 pušaka, 2 revolvera, 19 pari cipela, 19 kompleta za skijanje i veću količinu raznih životnih namirnica. Brod su zatim potopili.

1. 3. 1942 U Cetinju izvršena razmena 32 italijanska zarobljena vojnika i oficira za 32 internirana i uhapšena pripadnika NOP-a.

3. 3. 1942 Štab Lovćenskog NOP odreda naredio ilegalnoj partizanskoj jedinici u Cetinju da bolje organizuje obaveštajnu službu i da nabavi telefonske uređaje i kancelarijski materijal.

26. 3. 1942 Otpočeo prodor italijansko-četničkih snaga od Cetinja preko pl. Simunje i Crnog vrha ka s. Ćevu. U oštrim borbama na pl. Simunji jedinice Lovćenskog NOP odreda su zadržale i odbile neprijatelja, nanevši mu gubitke od oko 15 mrtvih i ranjenih (a same su imale 3 ranjena borca).

20. 6. 1942 U Cetinju italijanski guverner Crne Gore, general Pircio Biroli, primio Novicu Kraljevića, vođu -zelenaša-, Krsta Popovića i komandanta nacionalnih trupa u Crnoj Gori, Boki i Sandžaku Blaža Đukanovića, koji su mu izrazili želju da sa svojim četničkim snagama učestvuju u napadu na partizanske snage u Hercegovini, pre nego se one spoje s partizanskim snagama u Bosni.

24. 7. 1942 U Cetinju potpisan sporazum između guvernera Crne Gore armijskog generala Pircija Birolija i predsednika crnogorskog nacionalnog pokreta generala Blaža Đukanovića o zajedničkoj borbi protiv NO pokreta. Obrazovan je poseban Odbor crnogorskih nacionalista, sa sedištem u Cetinju, formirana su tri tzv. leteća odreda.

1. 1. 1943 Na pl. Siljavici (kod Cetinja), u borbi protiv četnika, poginuo član OK KPJ za Cetinje Milosav Radulović, narodni heroj.

8. 4. 1944 Dva bataljona 6. crnogorske udarne brigade Primorske operativne grupe napala manje nemačke snage i četnike na dobro utvrđenim položajima duž komunikacije Cetinje - Rijeka Crnojevića. Posle višečasovne oštre borbe neprijatelj je imao preko 30 vojnika i oficira izbačenih iz stroja. Zaplenjeno je: 3 minobacača s nešto mina, 1 mitraljez, 3. p. mitraljeza, 2 automata, 3 pištolja, 1 kompletna radio-stanica, velika količina municije i druga ratna oprema. Bataljoni su imali 4 mrtva i 12 ranjenih boraca.

20. 7. 1944 U Cetinju nemačke i četničke vojne vlasti streljale 10 pripadnika NOP-a.

6. 11. 1944 Deseta crnogorska udarna brigada, uz sadejstvo delova 6. crnogorske udarne brigade, Primorske operativne grupe 2. udarnog korpusa NOVJ napala u Cetinju garnizon nemačke 181. pešadijske divizije i četnike. Jedinice Primorske operativne grupe ovladale su utvrđenjima neposredno oko građa i prodrle u sam grad, ali su se, posle šestočasovne borbe, usled žilavog otpora neprijatelja, morale povući na najbliže položaje oko Cetinja. One su imale 11 mrtvih i 20 ranjenih boraca.

15. 12. 1944 U Cetinju počeo II kongres omladine Crne Gore i Boke. Prisustvovalo je oko 1.200 delegata. Kongres, koji je trajao tri dana, doneo je rezoluciju i uputio proglas omladini Crne Gore i Boke.

17. 4. 1945 U Cetinju obrazovana narodna vlada federalne Crne Gore.

25. 4. 1945 U Cetinju počela dvodnevna skupština žena Crne Gore i Boke na kojoj je izabran Glavni odbor AFŽ-a Crne Gore i Boke.

9. 5. 1945 U Cetinju Sudsko veće vojne oblasti 2. udarnog korpusa JA izreklo presudu narodnim izdajnicima - saradnicima okupatora. Od 60 optuženih sud je njih 13 osudio na smrt, 25 na vremenske kazne zatvora, 12 na prisilni rad, dok je ostale oslobodio optužbe.

Dokumenti

Izveštaj Komande garnizona u Njegušima od 14. jula 1941. Komandi divizije Mesina o prekidu telefonskih veza između Njeguša i Cetinja i o nameri partizana da izvrše napad na garnizon Njeguši

Telegram visokog komesara za Crnu Goru od 19. jula 1941, Ministarstvu spoljnih poslova u Rimu o deblokiranju Cetinja i o novim žarištima ustanka u Gusinju, Nikšiću i Andrijevici

Obaveštenje Vojne komande u Cetinju od 1. decembra 1941. Ministarstvu inostranih posloya u Rimu o situaciji u Crnoj Gori i o merama za njeno normalizovanje

Naređenje Štaba Lovćenskog NOP odreda od 8. januara 1942. Štabu Gornjolješanskog bataljona za uništavanje telegrafsko-telefonskih veza na liniji Cetinje - Podgorica

Pismo štaba Lovćenskog NOP odreda od 16 januara 1942 god. zamjeniku komandanta odreda u vezi odlaganja akcije na komunikaciji Cetinje - Rijeka Crnojevića do izvršenja evakuacije okolnih sela

Izvještaj štaba bataljona 13 Juli od 5 januara 1942 god. štabu Lovćenskog NOP odreda o iznenadnom ispadu italijanske vojske iz Cetinja i izvlačenju jedinica bataljona na prostoriju Ljubotinja

Izvještaj štaba Lovćenskog NOP odreda od 22 januara 1942 god. Glavnom štabu NOP odreda za Crnu Goru i Boku o izvršenim pripremama za borbu na putu Cetinje - Podgorica i rezultatu borbe na Zagredi

Pismo Štaba Lovćenskog NOP odreda od kraja februara 1942. Komandi italijanskih okupacionih trupa u Cetinju o razmjeni zarobljenika

Naređenje Glavnog štaba NOP odreda za Crnu Goru i Boku od 5 februara 1942 god. štabu Lovćenskog NOP odreda za rušenje puta Cetinje - Podgorica i upućivanje zarobljenih italijanskih oficira Glavnom štabu

Pismo Štaba Lovćenskog NOP odreda od 24. februara 1942. Italijanskoj komandi u Cetinju o razmjeni zarobljenika

Naređenje Štaba Lovćenskog NOP odreda od 25. februara 1942. Komandi Kosijersko-bokovske čete za preuzimanje hrane od Italijanske komande iz Cetinja za zarobljene italijanske vojnike

Pismo Štaba Lovćenskog odreda od 28. februara 1942. Italijanskoj komandi u Cetinju o razmjeni zarobljenika

Obavještenje italijanske komande mjesta Cetinje od 1 marta 1942 god. o razmjeni interniranih građana za italijanske zarobljenike

Naređenje štaba Lovćenskog NOP odreda od 3 marta 1942 god. komandi ilegalne partizanske jedinice u Cetinju za bolju organizaciju obavještajne službe i za nabavku telefonskih uređaja i kancelariskog materijala

Izvještaj zamjenika komandanta Lovćenskog NOP odreda od 3 marta 1942 god. o borbi sa Italijanimm na komunikaciji Cetinje - Rijeka Crnojevića

Izveštaj sekretara partijskog biroa bataljona Trinaesti Juli lovćenskog NOP odreda od 7. marta 1942. Okružnom komitetu KPJ za Cetinje o radu partijske organizacije i o situaciji na terenu

Izvještaj biroa partijske organizacije Cucko-ćeklićkog bataljona Lovćenskog NOP odreda od 10. marta 1942. Okružnom komitetu KPJ za Cetinje o stanju partijske organizacije u Bataljonu

Pismo Okružnog komiteta za Cetinje od 14. maja 1942. svima članovima Partije o strogo ilegalnom radu na ponovo okupiranoj teritoriji

Naređenje Komande crnogorskih četnika od 29 juna 1942 god. vojnom odboru Cetinje za prekid rada i predaju arhive i inventara

Izvještaj Komande italijanskog Šestog armijskog korpusa od 18 aprila 1943 god. o održanom sastanku na Cetinju u vezi sa operacijama protiv jedinica NOV na području Foče

Direktivno pismo Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru i Boku od 10. septembra 1943. Okružnom komitetu KPJ Cetinje o hitnom stvaranju novih partizanskih jedinica koje će razoružati Italijane

Izveštaj Okružnog komiteta KPJ za Cetinje od 29. septembra 1943. Pokrajinskom komitetu KPJ za Crnu Goru i Boku o političkoj i vojnoj situaciji u okrugu

Izvještaj Okružnog komiteta KPJ za Cetinje Obavještajnom centru Glavnog štaba NOV i PO Crne Gore i Boke od 8. novembra 1943. o rasporedu i jačini neprijateljskih snaga na teritoriji Lovćenskog odreda

Izveštaj četničke Komande nacionalnih trupa Crne Gore od 7. agvusta 1944. Operativnom odeljenju nemačke Samostalne feldkomandanture 1040 u Cetinju o borbama protiv jedinica NOVJ u rejonu Danilovgrada i Nikšića

Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 9. marta 1944. Komandi 2. oklopne armije o zajedničkoj nemačko-četničkoj operaciji »Bora« protiv jedinica 2. korpusa NOVJ na prostoru Danilovgrad — Cetinje — Podgorica

Naređenje Štaba Drugog udarnog korpusa NOVJ od 28 marta 1944 god. Štabu Primorske operativne grupe za orijentisanje svojih snaga prema komunikacijama Nikšić - Danilovgrad i Cetinje - Podgorica

Naređenje Štaba Primorske operativne grupe od 29 marta 1944 god. za blokiranje komunikacije Nikšić - Danilovgrad i Cetinje - Podgorica

Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 3. aprila 1944. Komandi 2. oklopne armije o pripremama za dejstva, u saradnji s četnicima, na prostoru Podgorica — Cetinje — Nikšić

Naređenje Štaba Šeste crnogorske NOU brigade od 8 aprila 1944 god. za napad na komunikaciju Cetinje - Rijeka Crnojevića

Izvještaj Štaba Šeste crnogorske NOU brigade od 9 aprila 1944 god. Štabu Primorske operativne grupe o protjerivanju neprijatelja sa komunikacije Cetinje - Rijeka Crnojevića

Izvještaj obavještajnog oficira Primorske operativne grupe od 9. aprila 1944. Obavještajnom odseku 2. udarnog korpusa o konferenciji kvislinga u Cetinju i raspoloženju naroda u Katunskoj nahiji

Izveštaj Komande 21. brdskog armijskog korpusa od 28. aprila 1944. Komandi 2. oklopne armije o planiranju operacije »Forfriling« protiv jedinica 2- korpusa NOVJ na prostoriji Podgorica — Cetinje — Danilovgrad

Izveštaj komandanta Nacionalnih trupa Crne Gore od 30. aprila 1944. nemačkoj Feldkomandaturi u Cetinju o borbama protiv NOVJ kod Cetinja

Pismo komandanta Ostroškog korpusa od 14. maja 1944. komandantu Feldkomandature u Cetinju o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ

Dopis komandanta Nacionalnih trupa Crne Gore od 2. jula 1944. Feldkomandanturi u Cetinju o potrebi angažovanja jačih nemačkih snaga za borbu protiv NOVJ

Izvještaj Štaba Izviđačkog bataljona Drugog udarnog korpusa NOVJ od 15 jula 1944 god. Štabu korpusa o situaciji na sektoru Nikšića, Cetinja i Bara

Izveštaj Komande nacionalnih trupa Crne Gore od 9. avgusta 1944. nemačkoj feldkomandanturi u Cetinju o borbama protiv NOVJ u rejonu Ljubotina

Naređenje Štaba Lovćenskog NOP odreda od 23. septembra 1944. Štabu Prvog bataljona za posjedanje položaja na komunikaciji Cetinje - Rijeka Crnojevića

Naređenje Štaba Lovćenskog NOP odreda od 2. novembra 1944. potčinjenim jedinicama za napad na neprijateljska uporišta na komunikaciju Cetinje - Podgorica

Naređenje Štaba 10. crnogorske NOU brigade od 7. novembra 1944. Štabu Lovćenskog NOP odreda za rušenje komunikacije Cetinje - Podgorica

Izvještaj Štaba 6. crnogorske NOU brigade od 10. novembra 1944. štabovima 2. udarnog korpusa i Primorske operativne grupe o rasporedu i jačini okupatorskih snaga na sektorima Podgorica - Cetinje i Podgorica - Danilovgrad

Obavještenje Štaba Drugog udarnog korpusa NOVJ od 15 novembra 1944 god. o oslobođenju Cetinja i rijeke Crnojevića

Fotografije

Povezane odrednice

Italija u drugom svetskom ratu Italijanski partizani Krsto Popović Milica Mušikić Stana Tomašević 25. srpska divizija NOVJ Sanitet u ratu Aprilski rat Italijanski zločini u Jugoslaviji Zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu Borbe u Crnoj Gori 1942. Cucko-ćeklićki bataljon AFŽ Lovćenski partizanski odred Ilegala u ratu Pirzio Biroli Zelenaši Albanija u drugom svetskom ratu 2. udarni korpus NOVJ Četnici u drugom svetskom ratu Zimske operacije u Jugoslaviji 1943/1944 Andrijevica Zarobljenici u ratu Borbe u Bosni i Hercegovini 1943. USAOJ Albanski partizani Saradnja četnika sa okupatorom Ustanak u Crnoj Gori 1941. Divizija Garibaldi Borbe u Crnoj Gori 1944. Pioniri u oslobodilačkom ratu Budva Omladina u ratu Narodni heroji Jugoslavije Lidija Jovanović Vittorio Emanuele III 10. crnogorska udarna brigada Razmena zarobljenika u oslobodilačkom ratu Podgorica Glavni štab Crne Gore SKOJ 6. crnogorska udarna brigada 5. proterska (crnogorska) udarna brigada Borbe u Crnoj Gori 1943. Ostroški korpus JVuO Završne operacije u Jugoslaviji Žene u ratu 181. pešadijska divizija 1. tenkovska brigada NOVJ Nikšić Komunistička partija Albanije Bratstvo i jedinstvo u ratu Komski partizanski odred 2. oklopna armija 21. brdski armijski korpus Danilovgrad 18. pešadijska divizija Messina 6. italijanski armijski korpus