🔍
Baza podataka o drugom svetskom ratu na tlu Jugoslavije
ustanak

Drvar u oslobodilačkom ratu

Za ovaj pojam je pronađeno 82 hronoloških zapisa, 38 dokumenata i 42 fotografija.

Događaji

24. 7. 1941 Na Kamenici, Crvljivici i Javorju (kod Drvara) Štab gerilskih odreda za srez Bos. Grahovo i okolinu formirao gerilske odrede.

27. 7. 1941 Gerilski odredi, pod rukovodstvom Štaba gerilskih odreda za srez Bos. Grahovo i okolinu, praćeni stotinama seljaka, zauzeli Drvar[Posada Drvara (3. četa 1. bataljona domobranskog 10. pešadijskog puka).] i Bos. Grahovo, uništili žand. stanice Oštrelj, Manastir Rmanj, Potoke, Grkovce, zauzeli dvadesetak ž. stanica i razbili nekoliko manjih odreda ustaša, žandarma i domobrana koji su pokušali da od Srnetice, duž železničke pruge, prodru u Drvar. [Taj dan se praznuje kao Dan ustanka naroda Bosne i Hercegovine.]

27. 7. 1941 Otpočeo masovni narodni ustanak u južnoj Lici. Gerilski odredi i narod iz sreza D. Lapac, predvođeni komunistima, poseli komunikacije koje vode ka Srbu, napali ustaško-žandarmerijsku stanicu i zauzeli Srb, razrušili prugu Knin-Drvar (kod Tiškovca) i kod Klanca uništili kamion sa ustašama. Ustanak se brzo proširio i na ostale krajeve Like. [Taj dan se praznuje kao Dan ustanka naroda Hrvatske.]

30. 7. 1941 U Drvaru Štab gerilskih odreda za srez Bos. Grahovo imenovao Vojno-revolucionarno veće (imalo je karakter SNO odbora), koje su sačinjavali svi komesari odreda, odbora (kako su se zvali izvršni organi Veća) i ustanova. Veće je imalo odbore za komunalnu politiku i za industriju, komesarijate za ishranu, za javnu sigurnost i druge. Ono je bilo prvi organ narodne vlasti u Bosni i Hercegovini.

31. 7. 1941 Oko 300 ustanika zauzeli žand. st. Ribnik i Opštinu u s. Velijama i oslobodili 80 talaca. Istovremeno je Prekajski gerilski odred Štaba gerilskih odreda za srez Bos. Grahovo i okolinu zauzeo ž. i žand. st. Mliništa (kod Glamoča). Time su spojene oslobođene teritorije oko Drvara i Jajca i povezane tamošnje ustaničke jedinice.

0. 8. 1941 Kod Oštrelja četnici ubili člana SK KPJ i NO veća u Drvaru Vasu Kelečevića, narodnog heroja, kada je pokušao da zaštiti jednu porodicu.

3. 8. 1941 U Drvaru otpočeo rad radionice za opravku naoružanja i izradu ručnih bombi i nagaznih mina. Za oko 50 dana njenog postojanja 39 radnika je proizvelo preko 5500 ručnih bombi i veći broj nagaznih mina i izvršilo brojne opravke naoružanja.

16. 8. 1941 Odlukom delegata CK KPJ Marka Oreškovića, objedinjavanjem i reorganizacijom ustaničkih jedinica iz delova Bosne, Like i Dalmacije, formirana Drvarska brigada (-Brigada gerilskih odreda za oslobođene krajeve Bosne i Like-) sa sedištem u Drvaru. Štab gerilskih odreda za Bos. Grahovo i okolinu preimenovan u Štab brigade, ostali sreski štabovi idućih dana preimenovani u štabove bataljona a odredi (delom objedinjavanjem po 2-3 odreda) reorganizovani u čete, koje su se još neko vreme nazivale odredima.

21. 8. 1941 U Drvaru, na inicijativu člana CK KPJ i Štaba Drvarske brigade Marka Oreškovića, održana Konferencija žena Srpkinja, Slovenki, Hrvatica i muslimanki iz šire okoline Drvara, na kojoj je manifestovano bratstvo i jedinstvo naroda Jugoslavije, a borcima upućeno pismo da istraju u borbi protiv okupatora i da se uzdrže od osvete.

31. 8. 1941 U Drvaru održano savetovanje vojnih delegata NO gerilskih odreda Drvarske brigade. Prisustvovali 30 delegata sreskih i bataljonskih štabova, podštabova i gerilskih odreda, Štab brigade i član CK KPJ Marko Orešković. Razmatrana je situacija nastala nastojanjem italijanskog okupatora da pocepa ustaničke snage i razobličena je saradnja četnika s njima. Doneta je rezolucija o ciljevima borbe, koja je deo NOB-a svih naroda Jugoslavije; postavljen je hitan zadatak: dovršenje organizacije vojske i pozadine; izražena je spremnost za borbu protiv svih okupatora (posebno italijanskog) i domaćih izdajnika. U tom smislu izdati su proglasi Srbima, muslimanima i Hrvatima, kao i italijanskim vojnicima. Izabran je Vojni sud Drvarske brigade.

31. 8. 1941 U Drvaru, na velikom narodnom zboru, izabrani Narodni sud (9 članova) i narodni tužilac a javnim izborom potvrđeno ranije imenovano Narodnooslobodilačko veće za Drvar i okolinu (32 člana).

5. 9. 1941 Iz doline r. Plive dva ustaška bataljona prodrla u s. Mliništa, gde je njihovo dalje nastupanje prema Drvaru (prugom Jajce-Drvar) zaustavljeno.

6. 9. 1941 Da bi sprečio prodor ustaških snaga iz rejona Mliništa prema Drvaru, Štab Drvarske brigade formirao Operativni štab Mliništa (-Komandu partizanskih odreda za Mliništa i okolinu-), objedinivši, pod njegovom komandom, jedinice iz srezova Glamoč, Ključ, Mrkonjić-Grad i Jajce. U sastav tih snaga ušli su i delovi 1. partizanskog bataljona -Sloboda-.

10. 9. 1941 Po dolasku Oblasnog štaba za Bos. krajinu u Drvar, naredbom Štaba Drvarske brigade, nazivi -gerilac- i -politički sekretar- zamenjeni nazivom, -partizan- i -politički komesar-.

25. 9. 1941 Posle trodnevnih borbi italijanska divizija -Sasari- zauzela Drvar. Drvarska brigada napustila držanje frontova, ukinula smene i prešla na partizanski način ratovanja. Pri povlačenju iz Drvara partizani spalili fabriku celuloze, pilanu i skladišta drveta.

20. 10. 1941 U s. Očijevu (kod Kulen-Vakufa), na putu iz Drvara za Liku četnici ubili člana CK KPJ i političkog komesara Štaba grupe NOP odreda za Liku Marka Oreškovića Krntiju, narodnog heroja.

11. 11. 1941 U s. Šipovljanima (kod Drvara), na inicijativu OK KPJ za Drvar, formirana kulturno-prosvetna ekipa (od 30 članova) sa zadatkom: mobilizacija omladine i naroda putem kulturnog i političkog prosvećivanja. Ekipa je delovala do kraja. januara 1943. u drvarskom, podgrmečkom i, delom, jajačkom okrugu, pa i u Lici.

0. 1. 1942 Održana okružna konferencija SKOJ-a za Drvar, kojoj je prisustvovalo 50 delegata i po dva člana Okružnog komiteta KPJ za Drvar i Oblasnog komiteta SKOJ-a Bos. krajinu.

3. 1. 1942 U s. Risovcu (kod Bos. Petrovca) otpočela dvodnevna okružna konferencija KPJ za Drvar; analizirano je stanje svih partijskih organizacija, imenovan je OK SKOJ-a i doneti su zaključci da se u svim selima formiraju opštinski NO odbori i da otpočne razoružavanje četnika.

0. 3. 1942 Po odluci I oblasne konferencije KPJ za Bos. krajinu, održane 21-23. februara u Skender-Vakufu, formiran 5. krajiški NOP odred, za dejstva na teritoriji srezova Bos. Petrovac, Drvar, Bos. Grahovo i na jednom delu teritorije livanjskog i glamočkog sreza.

7. 4. 1942 Otpočele trodnevne borbe u kojima su delovi italijanske divizije -Sasari- i četničke Dinarske divizije, uz podršku tenkova, artiljerije i avijacije, prodrli iz Bos. Grahova i Bos. Petrovca u Drvar, odbacili delove 5. krajiškog NOP odreda, zapalili desetak sela i uspostavili saobraćaj sa dotada blokiranim garnizonom u Drvaru.

4. 5. 1942 Delovi italijanske divizije -Sasari- i trupe Zadra (oko dva puka sa ojačanjima i nešto četnika) prodrli iz Drvara i Ključa ka Bos. Petrovcu. Delovi 3. i 1. krajiškog NOP odreda naneli su im gubitke od nekoliko stotina izbačenih iz stroja ali su se italijanske jedinice sutradan probile i deblokirale okruženi Bos. Petrovac.

17. 5. 1942 U s. Koluniću (kod Bos. Petrovca) četiri čete 5. krajiškog NOP odreda razbile dve čete italijanskog 4. bersaljerskog puka, zaplenivši 2 topa, 2 mitraljeza, 2 p. mitraljeza i 30 pušaka, i time odsekle Bos. Petrovac od Oštrelja i Drvara. Tako je garnizon u Bos. Petrovcu ponovo blokiran.

1. 7. 1942 Delovi 5. krajiškog NOP odreda ušli u Drvar, koji su toga dana napustili delovi italijanske divizije -Sasari-.

22. 7. 1942 U Drvaru, na konferenciji predstavnika opštinskih i seoskih NO odbora, izabran SNO odbor za Drvar.

31. 8. 1942 Vrhovni štab NOP i DV Jugoslavije naredio Operativnom štabu NOP i DV za Bos. krajinu da uspostavi železnički saobraćaj na relacijama Mliništa-Drvar i Srnetica-Grmeč i telefonsku liniju Mrkonjić-Grad-Mliništa.

10. 10. 1942 Vrhovni komandant NOP i DV Jugoslavije Josip Broz Tito naredio da se od 3. sandžačke i 4. crnogorske NOU brigade formira udarna grupa za zaštitu pravca Mrkonjić-Grad-Mliništa, razoružavanje četničkih elemenata i politički rad na terena, a od 2. proleterske i 2. dalmatinske NOU brigade formira udarna grupa za zaštitu pravaca Bos. Grahovo - Drvar i Bos. Grahovo - Peulje - Livanjsko polje.

10. 10. 1942 U Drvaru održana okružna konferencija KPJ za Drvar: konstantovan je širok razmah NOP-a i veliki porast svih organizacija; preneti su zaključci proširenog sastanka Oblasnog komiteta KPJ za Bos krajinu.

17. 10. 1942 Na svečanosti u Drvaru vrhovni komandant NOP i DV Jugoslavije Josip Broz Tito predao brigadnu i bataljonske vojne zastave 2. proleterskoj NOU brigadi i tim povodom održao govor.

10. 11. 1942 Naređenjem VŠ NOV i POJ ukinuta Škola za vojne rukovodioce 1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ (ranije: Operativnog štaba NOP i DV za Bos. krajinu). Njeni kursevi za komandire četa i komandante bataljona i omladinski vojno-politički kursevi u s. Jasenici, Drvaru i Cazinu uključeni su u sastav Vojne škole NOV i PO Jugoslavije.

18. 11. 1942 VŠ NOV i POJ, iz svojih vojnih sredstava, dodelio: 2,500.000 kuna stanovništvu D. i G, Vukovskog, Janja, Podgorja, Pljeve i drugih, koja su popaljena i opljačkana od ustaša, nemačkih vojnika i četnika; 500.000 kuna NO odboru Bihaća, za gradsku sirotinju; 200.000 kuna za Drvar i okolna mesta.

27. 12. 1942 Predsedništvo AVNOJ-a sprovelo opšte slobodne tajne izbore u okruzima Drvar i Podgrmeč. Biračko pravo prvi put su dobile žene i omladina od 18 godina. Tog dana su izabrani seoski i gradski NO odbori, koji su pak, po delegatskom sistemu, birali opštinske, sreske i okružne NO odbore.

20. 1. 1943 Otpočela tzv. četvrta neprijateljska ofanziva protiv glavnih snaga NOV i POJ i -Titove države- u zapadnom delu Jugoslavije, s ciljem: uništenje NOVJ i gušenje narodnog ustanka. Neprijatelj je angažovao 5 nemačkih i 3 italijanske divizije i jake ustaške, domobranske i četničke snage. Predviđeno je da se izvedu tri operacije: Vajs 1 - na prostoru između Karlovca, Ogulina, Knina, Bos. Petrovca, Prijedora i Gline; Vajs 2 - između Drvara, Livna, Jajca i Ključa; Vajs 3 - na preostalom delu teritorije do zapadne granice Crne Gore.

0. 2. 1943 U Drvaru održan sastanak VŠ NOV i POJ na kome je razrađena odluka o probijanju Operativne grupe VŠ NOV i POJ ka r. Neretvi i Crnoj Gori.

8. 2. 1943 Vrhovni komandant NOV i POJ Josip Broz Tito naredio GŠ NOV i PO za Hrvatsku da, zatvaranjem pravaca s. Vrtoče - Kulen-Vakuf - s. Gornji Lapac i s. Donji Srb - s. Trubar - Drvar, obezbedi slobodu manevra glavnini svojih snaga.

26. 2. 1943 U s. Drinić, s. Bravski Vaganac, s. Podsrneticu i s. Oštrelj (kod Drvara) ušle jedinice nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen-, pošto su odbacile delove 4. udarne divizije 1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ. Uništena su 3 neprijateljska tenka.

27. 2. 1943 Drvar zauzeli delovi nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- posle mnogih borbi protiv delova 1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ.

28. 2. 1943 Vrhovni komandant NOV i POJ Josip Broz Tito naredio Štabu 1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ da po svaku cenu održi položaje kod Drvara, angažujući i dve brigade sa Podgrmeča; da 1. krajišku NOU brigadu iz srednje Bosne orijentiše prema Turbetu i Travniku radi sadejstva s jedinicama Glavne operativne grupe kod G. Vakufa; da 9, krajišku NOU brigadu iz rejona Kupresa i dve brigade 1. hrvatskog korpusa NOVJ, uz podršku artiljerije i tenkova, angažuje na sprečavanju prodora nemačkih snaga u pravcu juga. Istovremeno je naredio istočnobosanskim jedinicama da izbiju na pl. Igman i dejstvuju u pozadini nemačke 718. pešadijske divizije.

28. 2. 1943 Vrhovni komandant NOV i POJ Josip Broz Tito naredio GŠ NOV i PO za Hrvatsku da dve najbolje brigade odmah uputi preko s. Martina Broda ka Drvaru ili Bos. Grahovu gde će snagama 1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ pružati pomoć da što duže zadržavaju nemačku 7. SS diviziju -Princ Eugen- i nemačku 369. legionarsku diviziju koje su nadirale ka Livnu. Istovremeno je naredio 9. diviziji NOVJ da ispita mogućnost prebacivanja jednog dela ranjenika na pl. Biokovo.

31. 3. 1943 U Bos. Petrovac, Drvar i Bos. Grahovo ušle jedinice 1. bosanskog udarnog korpusa NOVJ pošto su se neprijateljske snage blagovremeno povukle.

15. 4. 1943 U oštroj borbi 741. puk nemačke 114. lovačke divizije potisnuo 4. krajišku udarnu brigadu 5. udarne divizije NOVJ prema Drvaru i zauzeo s. Oštrelj.

15. 7. 1943 U Drvaru održana okružna konferencija KPJ za okrug Drvar na kojoj je, između ostalog, postavljen zadatak; što brže osposobljavanje Drvarsko-petrovačkog NOP odreda.

9. 2. 1944 VŠ NOV i POJ uputio depešu GŠ NOV i PO za Hrvatsku: traži da se tenkisti, avijatičari i mornari upućuju u Drvar; pita da li postoji radio-veza sa rukovodstvom NOP u Zagrebu; da se američki avijatičari koji su se spustili na slobodnu teritoriju i nalaze se kod GŠ NOV i PO za Hrvatsku upute u Drvar, šefu savezničke vojne misije generalu Ficroju Maklinu.

23. 2. 1944 Iz Drvara CK KPJ uputio CK KPH direktivno pismo: ukazuje na nepravilne stavove u pismu Agitpropa CK KPH upućenom divizijskim komitetima, na iluzije da se NKOJ nalazi pred neposrednim priznanjem od strane saveznika, na sektaški stav prema zapadnim saveznicima, na nepravilno gledanje na partijske kurseve i druge oblike kulturno-prosvetnog rada; ističe potrebu za još većom popularizacijom KPJ, njenog autoriteta i njene linije, jer je ona -jedna od glavnih temelja za učvršćenje bratstva naroda Jugoslavije i stvaranja naše zajedničke države-; traži da se sav partijski materijal o organizacionim promenama i o političkoj liniji šalje na uvid CK KPJ; zabranjuje da agitpropi upućuju pisma divizijskim komitetima i partijskim organizacijama na terenu, da organizuju partijske kurseve i da kritikuju komitete u vojsci i na terenu, jer to mogu da čine samo odgovarajući centralni komiteti.

23. 2. 1944 Na aerodrom kod Bos. Petrovca avionom stigla iz Barija (u Italiji) sovjetska vojna misija pri VŠ NOV i POJ, sa generalom Kornejevom na čelu. Ona je sutradan došla u Drvar, u sedište VŠ NOV i POJ.

24. 2. 1944 U Drvaru predsednik NKOJ-a i vrhovni komandant NOV i POJ maršal Jugoslavije Josip Broz Tito priredio svečanu večeru u čast dolaska sovjetske vojne misije. Pozdravljajući njene članove on je rekao: -Mi smo vas odavno očekivali. Naši narodi, naši borci, komandiri i politkomesari sa čežnjom su očekivali dan kada će vas videti u svojoj sredini-. Šef sovjetske misije general Kornejev zahvalio se i, pored ostalog, rekao: -Ja vas pozdravljam kao najtalentovanijeg organizatora i rukovodioca Narodnooslobodilačke vojske herojskog jugoslovenskog naroda. Jugoslovenski narod i njegova Narodnooslobodilačka vojska u teškim uslovima našli su u sebi snage da se bore i da nanose udarac za udarcem nemačko-fašističkim zavojevačima. Takav narod nikada neće biti pod fašističkom čizmom-. Šef britansko-američke vojne misije pri VŠ NOV i POJ general Ficroj Maklin pridružio se dobrodošlici i rekao: -Ovde u Jugoslaviji general Kornejev moći će da vidi, kao što sam i ja video, početke nove Evrope. Uveren sam da će ga ono što bude video ispuniti entuzijazmom i po veren i em u budućnost... Međutim, posledice tog pokreta prelaze okvire Jugoslavije. Narodnooslobodilačka vojska veže veliki broj neprijateljskih divizija, čije bi snage inače bile upotrebljene na istočnom ili na italijanskom frontu, ili kao odbrana od velike savezničke invazije koja će uskoro započeti na zapadu Evrope. To je vrlo stvaran i važan doprinos savezničkom ratnom naporu. Nadajmo se da će slavni primer Jugoslavije probuditi ostale potlačene narode Evrope da ustanu protiv zajedničkog neprijatelja i da će gnusne snage fašizma uskoro pasti zgažene snagom ujedinjenih naroda.-

28. 2. 1944 Iz Drvara CK KPJ uputio direktivno pismo pokrajinskom komitetu KPJ za Crnu Goru i Boku: ističe krupan napredak organizacije KP u Crnoj Gori i Boki u političkim i organizacionim pitanjima; ukazuje na izvesne slabosti u radu i kao najvažnije zadatke postavlja: dalje proširenje NOB-a povećanjem broja jedinica i njihovog brojnog stanja, učvršćivanje i razvijanje NO odbora, najaktivnije učešće komunista u izgradnji narodne vlasti.

0. 3. 1944 U Drvaru po naređenju VŠ NOV i POJ formirana 1. inžinjerijska brigada.

1. 3. 1944 U Drvaru počela izlaziti -Nova Jugoslavija-, časopis za politička i društvena pitanja, u redakciji -Borbe-.

12. 3. 1944 U Drvaru održali sastanak vrhovni komandant NOV i POJ maršal Jugoslavije Josip Broz Tito i šef savezničke vojne misije pri VŠ NOV i POJ general Ficroj Maklin. Postignut je sporazum da britansko kraljevsko vazduhoplovstvo primi u svoje baze na obuku pilote i pomoćno osoblje NOV i POJ i da im potom ustupi avione za formiranje lovačkih i bombarderskih eskadrila; obuka će biti prilagođena jugoslovenskom osoblju, a formirane eskadrile će u prvo vreme imati udvostručeno taktičko osoblje, sve dok se komanda britanskog kraljevskog vazduhoplovstva ne uveri da je jugoslovensko osoblje sposobno za samostalan rad. Šef vazduhoplovnog odseka pri VŠ NOV i POJ upućen je u Kairo radi daljih pregovora sa Vrhovnom komandom britanskog kraljevskog vazduhoplovstva.

31. 3. 1944 CK KPJ uputio iz Drvara direktivno pismo Oblasnom komitetu KPJ za Sandžak: odobrava dotadašnji rad Oblasnog komiteta; ukazuje na nepravilan stav Štaba 2. udarnog korpusa NOVJ u oceni borbenosti naroda u Sandžaku; osuđuje stav nekih drugova iz Crne Gore u pitanju pripajanja Sandžaka, ističući da je AVNOJ doneo principijelne odluke a položaj Sandžaka će biti onakav za kakav se izjasne njegovi slobodno izabrani predstavnici; odobrava odluke Oblasnog komiteta o kažnjavanju nekih njegovih članova; skreće pažnju na upornost i budnost pri obnavljanju i učvršćivanju partijske organizacije u Sandžaku; smatra da posle ofanzive treba celo područje Sandžaka obuhvatiti partijskim i političkim radom i dejstvima manjih i većih partizanskih jedinica.

31. 3. 1944 Iz Drvara CK KPJ uputio CK KPH direktivno pismo: daje uputstva o sastavu partijskih ćelija u štabovima i načinu njihova rada, kao i o radu s kandidatima; zamera zbog neredovnog slanja izveštaja i zbog gubljenja pošte; odobrava upućivanje člana CK KPH u Dalmaciju radi sprovođenja direktivnog pisma CK KPJ upućenog Oblasnom komitetu KPH za Dalmaciju; obaveštava da je u jedinice 8. korpusa NOVJ poslato 13 instruktora, koji će ostati na radu mesec i po dana, i da su u Dalmaciji preduzete mere već do sada dale rezultate.

3. 4. 1944 VŠ NOV i POJ obavestio Štab 3. udarnog korpusa NOVJ da omladinske delegacije iz istočne Bosne, Vojvodine i Srbije, određene za II omladinski kongres Jugoslavije, moraju biti u Drvaru do 25. aprila, te ističe da taj pokret delegacija bude konspirativan.

20. 4. 1944 Blizu s. Osredaka (kod Drvara) 3. proleterska (lička) udarna brigada 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla- vodila borbu protiv neprijatelja i nanela mu gubitke od oko 40 mrtvih i 60 ranjenih. Brigada je imala 8 mrtvih i 11 ranjenih boraca.

2. 5. 1944 U Drvaru otpočeo trodnevni rad II kongresa USAOJ-a, Na kongresu je govorio maršal Jugoslavije Josip Broz Tito. Prisustvovalo je 816 delegata iz svih krajeva Jugoslavije, osim iz Makedonije (ovi nisu mogli doći zbog neprijateljske Prolečne ofanzive koja je bila u jeku, te su jedinice stalno bile u pokretu i vodile borbe). Usvojena je organizaciona rezolucija u kojoj su, pored ostalog, istaknuti političko-organizacioni zadaci i forme rada USAOJ-a. Kongres je izabrao Centralni odbor Ujedinjenog saveza antifašističke omladine Jugoslavije i položio zakletvu vrhovnom komandantu NOV i POJ Josipu Brozu Titu.

5. 5. 1944 U Drvaru, po naređenju Štaba 5. udarnog korpusa NOVJ, od Udarnog odreda 5. korpusa NOVJ formirana 16. krajiška udarna brigada.

24. 5. 1944 Iz s. Bastaha stigao u Drvar vrhovni komandant NOV i POJ maršal Jugoslavije Josip Broz Tito i zanoćio u pećini. (Ovde ga je zatekao nemački vazdušni desant.)

25. 5. 1944 Vazdušnim napadom na Drvar, nemačke, domobranske i četničke snage (ojačani 500. SS padobransko-lovački bataljon, ojačana pukovska grupa nemačke 373. legionarske divizije, pukovska grupa nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen-, nemački 92. motorizovani puk ojačan domobranskim 1. pukom 2. lovačke brigade i nemačkim 54. brdskim izviđačkim odredom, nemački 105. izviđački SS odred sa ojačanim izviđačkim odredom nemačke 369. legionarske divizije, nemački 1. puk -Brandenburg- bez jednog bataljona, manje četničke snage upotrebljene na svim pravcima i oko 100 aviona za podršku jedinica) iz garnizona Bos. Krupa, Bihać, Srb, Knin, Livno, Jajce, Mrkonjić-Grad i Banja Luka otpočele drvarsku operaciju s ciljem da unište VŠ NOV i POJ, koji se nalazio u Drvaru, a zatim okruže i unište jedinice NOVJ u zapadnoj Bosni (1. proleterski udarni i 5. udarni korpus NOVJ i delove 8. korpusa NOVJ). Operacija je neuspešno završena sredinom, juna.

25. 5. 1944 Za vreme desanta na Drvar vrhovni komandant NOV i POJ maršal Jugoslavije Josip Broz Tito naredio 5. udarnom korpusu NOVJ i 1. proleterskoj udarnoj diviziji NOVJ da zatvore pravce prema Drvaru kako bi omogućili 6. proleterskoj diviziji NOVJ -Nikola Tesla- da uništi nemački 500. SS padobransko-lovački bataljon.

25. 5. 1944 Otpočeo vazdušni desant na Drvar. Od 6,35 do 7 časova, pre početka desanta, pet eskadrila nemačkih aviona bombardovalo Drvar. Zatim su transportni avioni bacili padobrance a teretne jedrilice spustile vojnike na područje s. Vrtoča i groblja u Drvaru. Prvog dana borbe poginuli su: član Oblasnog komiteta KPJ za Bos. krajinu Rade Vranješević, komandant Drvarskog vojnog područja Jandrija Tomić Ćić, komandant Drvarsko-petrovačkog NOP odreda Marko Jokić i član KPJ Vlado Miklavc, narodni heroji.

25. 5. 1944 Prvi otpor desantnim jedinicama u Drvaru pružili su: Prateći bataljon VŠ, vod protivavionskih mitraljeza, tenkovski vod, pojedine grupe vojnopozadinskih ustanova, članovi okružnog, sreskog i opštinskog komiteta KPJ i SKOJ-a za Drvar i pripadnici organa narodne vlasti.

25. 5. 1944 Ljudstvo Oficirske škole pri VŠ NOV i POJ stiglo iz s. Šipovljana u Drvar oko 8 časova, za vreme desanta, i napalo neprijateljske snage s jugoistoka i istoka te ih odbacilo sa desne obale r. Unca ka Šobića glavici i onemogućilo im bočni napad na pećinu, gde se nalazio VŠ NOV i POJ s maršalom Jugoslavije Josipom Brozom Titom na čelu.

25. 5. 1944 Za vreme desanta na Drvar 2. bataljon 3. proleterske (ličke) udarne brigade 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla- krenuo samoinicijativno iz s. Resanovaca ka Drvaru. To je bila prva operativna jedinica koja je oko 11 časova napala neprijatelja na Trninića bregu (kod Drvara).

25. 5. 1944 Za vreme drvarske operacije 3. proleterska (lička) udarna brigada 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla- napala nemački 500. SS padobransko-lovački bataljon i uspela da u zahvatu svoga napada ovlada svim dominantnim tačkama na prilazima Drvaru izuzev Šobića glavice. Zbog toga je nemački 500. SS padobransko-lovački bataljon morao da veći deo snaga odvoji za borbu protiv 3. proleterske (ličke) NOU brigade, tako da su maršal Jugoslavije Josip Broz Tito i ostali članovi VŠ NOV i POJ bili u mogućnosti da oko 12 časova napuste pećinu a zatim, preko s. Podova, stignu na ž. st. Potoci (na pruzi Drvar - s. Mliništa). Neprijatelju su naneseni osetni gubici. Jedinice NOVJ imale su 24 mrtva, 40 ranjenih i 15 nestalih.

25. 5. 1944 Na liniji s. Dugo Polje - s. Osredci (kod Drvara) 2. proleterska (lička) udarna brigada 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla- vodila oštru borbu protiv nemačkih jedinica (jačine oko 3.000 vojnika) koje su nastupale od s. Srba prema Drvaru. Neprijatelj se predveče probio do s. Trubara, a sutradan i u Drvar, pretrpevši osetne gubitke. Brigada je imala 21 mrtvog, 22 ranjena i 19 nestalih.

25. 5. 1944 Iz Livna nemački 105. izviđački SS odred otpočeo nastupanje u pravcu Bos. Grahova u cilju spasavanja svojih snaga u Drvaru. Na položajima s. Čelebić - s. Strupnić (jugozapadne padine pl. Staretine) izviđački odred je vodio borbu protiv 13. dalmatinske brigade 9. divizije 8. korpusa NOVJ i odbacio je.

25. 5. 1944 Za vreme nemačkog vazđušnog desanta na Drvar 8. korpus NOVJ uputio 1. bataljon 3. dalmatinske brigade 9. divizije NOVJ za Drvar usiljenim maršem. Bataljon je uveče 25/26. maja napao neprijatelja u Drvaru.

25. 5. 1944 U opštem napadu (za vreme nemačkog vazđušnog desanta na Drvar) 3. proleterska (lička) udarna brigada 6, proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla-, Prateći bataljon VŠ, bataljon 9. divizije 8. korpusa NOVJ i delovi 1. inžinjerijske brigade uspeli da ovladaju crkvom i raskrsnicom puteva u Drvaru, ali napori da se zauzme i Sobića glavica ostali su bez uspeha. Međutim, kako je neprijatelj već bio prodro u Bos. Petrovac i s. Trubar, Štab 6. proleterske divizije NOVJ je obustavio dalji napad i naredio povlačenje jedinica zapadno i severozapadno od Drvara. Nemački 500. SS padobransko-lovački bataljon nije uspeo da uništi VŠ NOV i POJ a izgubio je oko četiri petine svog sastava.

29. 5. 1944 U rejonu s. Prekaje (kod Drvara) 3. proleterska (lička) udarna brigada 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla-, 3. proleterska (krajiška) udarna brigada i 3. bataljon 1. proleterske udarne brigade 1. proleterske udarne divizije NOVJ vodili ogorčene odbrambene borbe protiv 384. puka nemačke 373. legionarske divizije i nemačkog 92. motorizovanog puka. Pošto je VŠ NOV i POJ napustio s. Potoke, borba na ovom pravcu je obustavljena.

30. 5. 1944 Na komunikaciji Oštrelj-Drvar Drvarsko-petrovački NOP odred vodio borbu protiv nemačkih vojnika i naneo im gubitke od 50 mrtvih i ranjenih, te 1 kamion uništio a 2 kamiona oštetio. Odred je imao 1 mrtvog i 2 ranjena borca.

4. 6. 1944 U duhu opšte direktive VŠ NOV i POJ, Štab 3. udarnog korpusa NOVJ izdao zapovest da 16, 36. i 38. udarna divizija pređu u napad protiv nemačke 13. SS divizije -Handžar- i ustaško-domobranskih jedinica i oslobode Majevicu, Posavinu i Semberiju, pa time pomognu 1, 5. i 8. korpusu NOVJ koji su posle nemačkog vazdušnog desanta na Drvar vodili teške borbe protiv nemačkih snaga u zapadnoj Bosni i Dalmaciji.

4. 6. 1944 Na pl. Vijencu (u rejonu vrha Jedovnik) 13. dalmatinska brigada 9. divizije NOVJ i Grahovsko-peuljski NOP odred vodili ogorčenu borbu u okruženju protiv delova nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- i 373. legionarske divizije. U toku noći oni su se probili iz okruženja zapadno od komunikacije Bos. Grahovo - Drvar, a štabovi 8. korpusa NOVJ i 9. divizije, sa 3. dalmatinskom udarnom brigadom i savezničkim misijama (sovjetskom i anglo-američkom), ostali su u okruženju na Tisovoj kosi.

6. 6. 1944 Iz Drvara dve nemačke čete izvršile ispad prema s. Bastasima, ali su ih delovi 1. proleterske (ličke) udarne brigade 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla-, odbacili, nanevši im gubitke od oko 30 mrtvih.

6. 6. 1944 Sa linije s. Capardi - s. Osmaci - s. Prnjavor, u tri napadne kolone otpočelo nastupanje jedinica 3. udarnog korpusa NOVJ ka pl. Majevici, protiv nemačke 13. SS divizije -Handžar- i ustaško-domobranskih jedinica. Cilj im je bio da olakšaju položaj 1, 5. i 8. korpusa NOVJ koji su, posle nemačkog vazdušnog desanta na Drvar, vodili teške borbe protiv nemačkih snaga u zapadnoj Bosni i severnoj Dalmaciji.

10. 6. 1944 Blizu s. Otaševca (kod Drvara) dva bataljona 1. proleterske (ličke) udarne brigade 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla- vodili borbu protiv neprijatelja koji ih je napao iz Drvara i od Bos. Petrovca. Bataljoni su pretrpeli gubitke od 2 mrtva i 12 ranjenih boraca.

11. 6. 1944 Iz rejona Drvara 6. proleterska divizija NOVJ -Nikola Tesla-, otpočela marš ka prostoriji Glamoč-Livno u cilju zaštite te prostorije od nemačkih, ustaško-domobranskih i četničkih jedinica.

21. 6. 1944 Na putu Drvar - s. Oštrelj delovi 39. divizije 5. udarnog korpusa NOVJ napali neprijateljsku kolonu i naneli joj gubitke od 10 mrtvih i 15 ranjenih, uz sopstvene gubitke od 1 mrtvog i 2 ranjena borca. Uništeno je 15 neprijateljskih kola.

19. 8. 1944 Delovi 16. krajiške udarne brigade 39. divizije NOVJ napali nemačku kolonu koja se kretala od Drvara prema s. Oštrelju. Poginulo je 7 a ranjeno 15 neprijateljskih vojnika. Gubici 16. brigade: 3 ranjena borca.

24. 8. 1944 Na putu Drvar - s. Oštrelj delovi 16. krajiške udarne brigade 39. divizije NOVJ napali nemačku kolonu i naneli joj gubitke od preko 20 mrtvih i 15 ranjenih.

31. 8. 1944 Nemačke jedinice napustile Drvar, a u njega ušla 16. krajiška udarna brigada 39. divizije NOVJ.

7. 9. 1944 Vrhovni komandant NOV i POJ maršal Jugoslavije Josip Broz Tito pohvalio borce, podoficire, oficire i političke komesare 6. proleterske divizije NOVJ -Nikola Tesla- za uspešne višemesečne borbe od Drvara do Srbije.

26. 10. 1944 U Drvaru, naredbom Vojne oblasti 5. udarnog korpusa NOVJ, formirana Uprava železnica.

Dokumenti

Telegrafsko obaveštenje Zapovjedništva zračne luke u Sarajevu o vazdušnom izviđanju Drvara i okoline

Izveštaj Stožera Vrbaskog divizijskog područja u Banjaluci od 19. juna 1941. Zapovjedništvu kopnene vojske o situaciji na području Drvara i bekstvu srpskog življa zbog ustaških zločina

Izveštaj Stožera Vrbaskog divizijskog područja od 29. jula 1941. Zapovjedništvu kopnene vojske o akcijama za gušenje ustanka na području Oštrelja i Drvara, nemilosrdnom postupku prema ustanicima, ženama i deci

Izveštaj Komande vojne obaveštajne službe od 5. avgusta 1941. ustanku na području Drvara i Knina

Obavještenje štaba Prvog bataljona Sloboda od oktobra 1941 god. komandi Petog odreda o evakuaciji Drvara i Oštrelja i naređenja za prelazak na partizanski način borbe

Proglas Narodnooslobodilačkog komiteta Bosne i Like od oktoboa 1441 god. srpskom i hrvatskom narodu povodom evakuacije Drvara od strane partizanskih jedinica

Izvještaj Štaba 5. krajiškog odreda od 14. marta 1942. Operativnom štabu NOP i DV za Bosansku krajinu o razmještaju odreda i akcijama na prostoriji Drvar – Bosanski Petrovac – Bosansko Grahovo

Naređenje komandanta Petog krajiškog NOP odreda od 11 aprila 1942 god. štabu Drugog bataljona za podnošenje iscrpnog izvještaja o borbama protiv Talijana na sektoru Drvar i obavjoštenje o situaciji oko Sipovljana

Pismo štaba Petog krajiškog NOP odreda od 31 maja 1942 god. štabu Prvog krajiškog NOP odreda o pripremama italijanskih okupatora za evakuaciju Drvara, o potrebi međusobne pomoći u oružju i o čišćenju četničkih uporišta u Peuljama, Grkovcima i Crnom Lugu

Pismo štaba Petog krajiškog NOP odreda od 1 juna 1942 god. štabu Trećeg ličkog NOP odreda o pripremama Italijana za evakuaciju Drvara i o uništenju jednog italijanskog tenka

Izvještaj Velike župe Bribir i Sidraga u Kninu od 19. lipnja 1942. Poglavniku NDH o aktivnosti partizana u kotarima: Bos. Grahovo, Drvar, Knin i Drniš

Izvještaj štaba Drugog bataljona Petog krajiškog NOP odreda od 21 juna 1942 god. Štabu odreda o diverziji na cesti Drvar - Bosansko Grahovo

Naređenje pomoćnika načelnika Vrhovnog štaba NOP i DV Jugoslavije od 31 avgusta 1942 god. komandantu Operativnog štaba NOP i DO za Bosansku Krajinu za uspostavljanje železničkog saobraćaja na relaciji Mliništa - Drvar, Srnetica - Grmeč i telefonskih linija Mrkonjić Grad - Mliništa

Obaveštenje Vrhovnog komandanta NOP i DV Jugoslavije druga Tita od 10 oktobra 1942 god. Štabu Četvrte operativne zone NOP odreda Hrvatske o formiranju Udarne grupe brigada za zaštitu pravaca koji od Bosanskog Grahova izvode ka Drvaru i Livanjskom Polju i naređenje za partizanska dejstva u neprijateljskoj pozadini

Naređenje Operativnog štaba NOP i DV za Bosansku Krajinu od 18 oktobra 1942 god. za reorganizaciju Komande područja Drvar i preseljenje u Bosanski Petrovac

Naređenje Vrhovnog komandanta NOP i DV Jugoslavije druga Tita od 21 oktobra 1942 god. Štabu Prve proleterske brigade da se Brigada hitno prebaci u rejon Drvara radi ofanzivnog dejstva u pravcu Bosanskog Grahova

Izvještaj štaba Šeste divizije od 8 veljače 1943 god. Glavnom štabu NOV i PO Hrvatske o zatvaranju pravca Kulen Vakuf - Drvar i stanju na sektoru Udbina - Lapac

Izvještaj Štaba Prvog bosanskog NOU korpusa od 27 februara 1943 god. Vrhovnom štabu NOV i PO Jugoslavije o borbama na sektoru Bosanski Petrovac - Drvar i Mrkonjić Grad - Mliništa i o zauzimanju Oštrelja od strane neprijatelja

Naređenje vrhovnog komandanta NOV i POJ druga Tita od 28 februara 1043 god Štabu Prvog bosanskog NOU korpusa za upornu odbranu Drvara i sadejstvo Glavnoj operativnoj grupi s Prvom i Devetom krajiškom NOU brigadom

Izvještaj štaba Pete divizije od 15 marta 1943 god. štabu Prvog bosanskog NOU korpusa o jačini neprijateljskih posada u Livnu, Mrkonjić Gradu, Bosanskom Grahovu, Drvaru i Ključu

Izvještaj štaba Prvog bosanskog NOU korpusa od 21 marta 1943 god. Vrhovnom štabu NOV i PO Jugoslavije o oslobođenju Bosanskog Petrovca, Drvara i Grahova

Zapovijest Štaba Šeste NOU divizije od 12 novembra 1943 god. potčinjenim jedinicama za izvršenje marša sa prostorije Drvara na prostoriju Bugojna

Izvještaj političkog komesara bolnice Prve proleterske divizije Štabu divizije o pokretu bolnice od Koričana do Drvara od 17 do 19 januara 1944 godine

Protokol sastanka održanog 12. marta 1944. u Drvaru između maršala Jugoslavije Josipa Broza Tita i brigadnog generala Ficroja Maklina u vezi s obukom vazduhoplovnog osoblja i formiranjem eskadrila NOVJ u sastavu britanskog vazduhoplovstva

Protokol sastanka održan 12. marta 1944. u Drvaru između Vrhovnog komandanta NOV i POJ i predsednika Nacionalnog komiteta narodnog oslobođenja Jugoslavije maršala Josipa Broza Tita i šefa Savezničke vojne misije pri Vrhovnom štabu NOV i POJ

Izveštaj člana Vrhovnog štaba NOV i POJ Aleksandra Rankovića od 16. aprila 1944. vrhovnom komandantu NOV i POJ maršalu Jugoslavije Josipu Brozu Titu o sređivanju spiskova za unapređenje oficira i podoficira Pratećeg bataljona Vrhovnog štaba i o dolasku u Drvar grupe od 17 sovjetskih oficira

Naređenje vrhovnog komandanta NOV i POJ maršala Jugoslavije Josipa Broza Tita od 13. maja 1944. Štabu 26. NO divizije da se ni jedan zarobljenik ne sme streljati, a otkrivene zločince sprovesti u Drvar na isleđenje

Obaveštenje člana Vrhovnog štaba NOV i POJ Aleksandra Ran-kovića od 25. maja 1944. vrhovnom komandantu NOV i POJ maršalu Jugoslavije Josipu Brozu Titu o preduzetim merama u vezi s nemačkim desantom na Drvar i traženju direktiva za dalji rad

Naređenje Komande 15. brdskog armijskog korpusa od 25. maja 1944. Prvom puku »Brandenburg« za deblokiranje opkoljenog 500. SS-padobranskog bataljona u Drvaru, u operaciji »Reseisprung«

Izvještaj Štaba 3. proleterske (ličke) brigade od 29. maja 1944. Štabu 1. proleterskog korpusa o situaciji na prostoru Drvar - Prekaja

Izvještaj Štaba 6. proleterske divizije Nikola Tesla od 30. maja 1944. Vrhovnom štabu NOV i POJ o situaciji na sektoru Drvara -

Izvještaj komandanta 1. proleterskog korpusa od 31. maja 1944. Vrhovnom komandantu NOV i POJ o situaciji na prostoru Livno - Bosansko Grahovo - Drvar i Livno - Glamoč - Mliništa

Izvještaj Operativnog odjela Ministarstva oružanih snaga NDH od 6. juna 1944. o borbama protiv jedinica NOV i POJ na području Bosanskog Petrovca, Drvara i Trebinja

Izvještaj Zapovjedništva Glavnog stožera domobranstva od 6. juna 1944. o napadu jedinica NOV i POJ na otok Brač i željezničke pruge, o borbama kod Korenice i na liniji Drvar - Bosanski Petrovac

Izveštaj 373. legionarske divizije »Tigar« od 10. juna 1944. Komandi 15. brdskog armijskog korpusa o dejstvima sopstvenih jedinica na prostoriji Drvar — Bosansko Grahovo u operaciji »Reselšprung«

Izvještaj Operativnog odjela Ministarstva oružanih snaga NDH od 30. juna 1944. o borbama protiv jedinica NOV i POJ na područjima Drvara, Fojnice, Prozora, Konjica i Gacka

Naređenje Vrhovnog štaba NOV i POJ od 12. jula 1944. Štabu 5. korpusa NOVJ da uputi u Italiju za Bari celokupno ljudstvo koje je u Drvaru pohađalo ili završilo meteorološke kurseve

Izveštaj zamenika političkog komesara Grahovsko-peuljskog NOP odreda od 26. oktobra 1944. Okružnom komitetu KPJ za Drvar o moralno-političkom i kulturno-prosvetnom radu partijske i skojevske organizacije u jedinicama Odreda

Fotografije

loading

Istorijske fotografije se učitavaju...

Povezane odrednice

Ranjenici u ratu Livno Borbe u Bosni i Hercegovini 1942. Knin Ustanak u Hrvatskoj 1941. Ustanak u Bosni i Hercegovini 1941. Ustanak u Lici 1941. Jajce Deca u ratu 5. krajiška udarna divizija NOVJ Diverzije u oslobodilačkom ratu Donji Lapac 3. udarni korpus NOVJ (1. bosanski) Banja Luka Borbe u Bosni i Hercegovini 1943. Josip Broz Tito SKOJ Italija u drugom svetskom ratu 3. dalmatinska udarna brigada Centralni komitet KPJ Avijacija u oslobodilačkom ratu 8. dalmatinski korpus NOVJ Srb Narodno oslobodilački odbori Četnici u ustanku Borbe u Bosni i Hercegovini 1944. Ustanak u NDH Narodni heroji Jugoslavije SAD i Jugoslavija Bolnice u oslobodilačkom ratu Mlinište 1. inžinjerijska brigada Vrhovnog štaba NOV i POJ 16. krajiška udarna brigada Kultura i umetnost u oslobodilačkom ratu Bosanski Petrovac Politički komesari u NOR-u Glavna operativna grupa NOVJ Obrazovanje u oslobodilačkom ratu Omladina u ratu 2. proleterska udarna brigada 13. dalmatinska udarna brigada (južnodalmatinska) Bosansko Grahovo 1. proleterska divizija NOVJ Saradnja četnika sa okupatorom Britanija i Jugoslavija Slobodne teritorije u oslobodilačkom ratu Žene u ratu Mrkonjić Grad Partizanska avijacija Randolph Churchill Tenkovi u Jugoslaviji u drugom svetskom ratu Glamoč 9. dalmatinska divizija NOVJ Drvarska brigada 1. proleterska udarna brigada 7. SS divizija Prinz Eugen 39. krajiška divizija NOVJ Vrhovni štab NOVJ Borbe u Dalmaciji 1944. Operacija Weiss Marko Orešković Fitzroy MacLean 12. pešadijska divizija Sassari Prateći bataljon Vrhovnog štaba 6. lička proleterska divizija NOVJ Četnici u drugom svetskom ratu Bratstvo i jedinstvo u ratu Desant na Drvar USAOJ Ključ 5. udarni korpus NOVJ (2. bosanski) SSSR i Jugoslavija Bihać 373. legionarska divizija Tiger Zločini u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu