🔍
Baza podataka o drugom svetskom ratu na tlu Jugoslavije
ustanak

Kruševo u oslobodilačkom ratu

Za ovaj pojam je pronađeno 35 hronoloških zapisa, 11 dokumenata i 1 fotografija.

Događaji

5. 11. 1941 Održan sastanak PK KPJ za Makedoniju na kome je, posle analize rezultata prvih akcija NOP odreda, donet zaključak da se u prvoj polovini novembra formiraju novi NOP odredi na terenu bitoljske, veleške, resenske i kruševske partijske organizacije.

16. 4. 1942 Kod Grujeve njive (blizu Kruševa), od ljudstva iz kruševskog kraja, formiran Kruševski NOP odred -Pitu Guli-.

0. 5. 1942 MK KPJ za Kruševo uputio Pokrajinskom komitetu KPJ za Makedoniju pismo u kome kritikuje njegovu neaktivnost i greške i zahteva da se najhitnije sazove savetovanje da bi se raščistilo stanje u partijskoj organizaciji.

6. 8. 1942 U s. Pribilcima (kod Kruševa) Kruševski NOP odred -Pitu Guli-, zapalio opštinsku arhivu i zaplenio 30 pušaka i dosta municije.

19. 8. 1942 U s. Lokvene (kod Kruševa) ušao Kruševski NOP odred -Pitu Guli- i održao politički zbor.

7. 9. 1942 Kod rudnika -Cer Nebojša- (blizu Kruševa) Kruševski NOP odred -Pitu Guli- napao i razoružao 4 nemačka stražara, zaplenio dosta hrane i drugog materijala i oštetio rudnička postrojenja.

24. 9. 1942 U s. Kočištu (kod Kruševa) NOP odred -Pitu Guli- vodio borbu protiv grupe špijuna.

30. 9. 1942 U s. Belušino (kod Kruševa) ušao Kruševski NOP odred -Pitu Guli-, zaplenio nešto oružja i održao politički zbor.

2. 10. 1942 U s. Rastovici (kod Kruševa) NOP odred -Pitu Guli- zaplenio nešto oružja i druge opreme i održao miting.

4. 10. 1942 U s. Zurču (kod Kruševa) Kruševski NOP odred -Pitu Guli- ubio jednog bugarskog policajca i održao politički zbor.

11. 10. 1942 U s. G. Divjacima (kod Kruševa) ušao Kruševski NOP odred -Pitu Guli-, zaplenio nešto oružja i održao politički zbor.

0. 11. 1942 U s. Drenovu (kod Kruševa) Kruševski NOP odred -Pitu Guli- vodio borbu protiv jakih bugarskih snaga koje su upale u selo za vreme održavanja mitinga.

14. 11. 1942 Kruševski NOP odred -Pitu Guli-, zbog velikog pritiska bugarske vojske i policije, prestao da dejstvuje. Deo ljudstva se prebacio na teritoriju pod italijanskom okupacijom i. maja 1943. ušao u sastav Kičevsko-mavrovskog NOP odreda, a ostali borci prešli u ilegalnost.

22. 11. 1942 Kruševski sreski policijski načelnik izdao naredbu kojom preti stanovništvu da će spaliti kuće i javno streljati sve one koji prikrivaju partizane, oružje i drugi materijal.

0. 3. 1943 U Makedoniji formirana tri oblasna komiteta KPM: Prvi za srezove: Tetovo, Gostivar, Kičevo, Debar i rejon Debarca; Drugi - za srezove: Prilep, Bitolj, Kruševo, Ohrid, Resen i Strugu; Treći - za srezove: Veles, Kavadarci, Negotin (na Vardaru) i Đevđelija.

21. 3. 1943 U s. Novom Selu (kod Gostivara) formiran Mavrovski NOP odred -Korab-, u koji je ušlo ljudstvo iz mavrovskog kraja i deo boraca bivšeg Kruševskog NOP odreda -Pitu Guli-.

1. 8. 1943 U Kruševo upao 2. NOP odred (kičevski) 1. operativne zone NOV i PO Makedonije, ali je posle kraće borbe protiv jačih bugarskih snaga napustio grad. Zbog ovog napada bugarski okupator nije uspeo da održi pripremljene manifestacije i da 40-godišnjicu ilindenskog ustanka makedonskog naroda iskoristi za svoje velikobugarske ciljeve.

6. 9. 1943 Štab 2. operativne zone NOV i PO Makedonije preneo naređenje GŠ NOV i PO za Makedoniju da 1. i 2. NOP odred (mavrovski i kičevski) 1. operativne zone sa bataljonom -Mirče Acev- napadnu Kruševo.

20. 11. 1943 Po odluci CK KPM i GŠ NOV i PO za Makedoniju 1. makedonsko-kosovska NOU brigada krenula sa slobodne teritorije Debarca za Poreč i Azot (teritorija pod bugarskom okupacijom) sa zadatkom da se poveže s jedinicama 3. operativne zone NOV i PO Makedonije radi prenošenja težišta dejstava u centralni deo Makedonije. Brigada se sutradan, zbog velike komore koja je otežavala pokret, a posle kraće borbe protiv bugarskih graničnih delova i policije u rejonu s. Plasnice i pl. Kozjaka (kod Kruševa), vratila u Debarca. Zarobila je 2 vojnika, razoružala 4 policajca i zaplenila mitraljez.

3. 12. 1943 Nemačko-balističke snage iz Kičeva, Debra i Struge preduzele koncentričan napad na slobodnu teritoriju Debarca s ciljem da unište partijsko i vojno rukovodstvo NOV i PO Makedonije i 1. makedonsko-kosovsku NOU brigadu i oslobode komunikacije koje iz zapadne Makedonije vode za Albaniju. Posle vrlo teških borbi u Debarcama, na kruševskom i resenskom području, 1. makedonsko-kosovska NOU brigada je sa CK KPM i GŠ NOV i PO za Makedoniju, prema ranije predviđenom planu, 5. decembra napustila slobodnu teritoriju i preduzela marš za Grčku.

5. 12. 1943 Kod s. Brezova i s. Puste Reke (blizu Kruševa) bugarski vojnici i policija napali Kičevski bataljon (2. bataljon) 1. makedonsko-kosovske NOU brigade. U petočasovnoj borbi je poginulo oko 10 policajaca. Bataljon se bez gubitaka povukao za s. Slatinu.

14. 2. 1944 Na Buševoj planini (kod Kruševa) delove 1. makedonsko-kosovske NOU brigade napale bugarske jedinice prilepskog garnizona. Iako iznureni napornim marševima i dotadašnjim borbama, gladni i slabo odeveni, gazeći dubok sneg, borci su ipak uspeli da odbiju neprijateljski napad i da se probiju u pravcu s. Cera (kod Kičeva).

12. 5. 1944 Drugi oblasni komitet SKOJ-a izvestio PK SKOJ-a za Makedoniju: o preduzetim merama za formiranje novog MK SKOJ-a za Bitolj i skojevskih organizacija o stanju skojevske organizacije u Ohridu i razbijanju fašističke omladinske organizacije -Branik-, merama za jačanje skojevske organizacije u Prilepu i Kruševu.

0. 6. 1944 U rejonu Kruševa, od ljudstva iz kruševskog kraja, formiran Kruševski NOP odred.

16. 8. 1944 GŠ NOV i PO za Makedoniju naredio 1. NOU i 5. makedonskoj NO brigadi da izrvše pokret za Poreč (kod Broda) i tamo razoružaju četnike, a potom svoja dejstva orijentišu ka Brodu i Kruševu radi stvaranja slobodne teritorije na tom području.

0. 9. 1944 Po naređenju GŠ NOV i PO za Makedoniju rasformirana Kruševska NO brigada. Njeno ljudstvo je ušlo u sastav jedinica 41, 48. i 49. divizije NOVJ.

2. 9. 1944 Kod s. Divjaka (blizu Kruševa) Kruševački NOP odred razoružao posadu bugarske granične karaule i zaplenio mitraljez, automat i 98 pušaka.

8. 9. 1944 Kruševski NOP odred oslobodio Kruševo.

9. 9. 1944 U Kruševu, od Kruševskog NOP odreda i novih boraca, formirana Kruševska NO brigada.

11. 9. 1944 Posle zauzimanja Prilepa, 1. kosovsko-metohijska i 2. makedonska NOU brigada, Kruševska i Porečka NO brigada, inžinjerijska četa bugarske 15. pešadijske divizije i delovi bugarskog 10. graničnog odseka odbacivši nemačke delove na desnu obalu Crne reke, poseli položaje na liniji s. Marul - s. Alinci - s. Veselčani (blizu Prilepi) i zatvorili komunikaciju Bitolj-Prilep.

13. 9. 1944 Na položajima: s. Marul. s. Alinci i s. Veselčani (blizu Prilepa) 1. kosovsko-metohijsku i 2. makedonsku NOU brigadu, Kruševačku i Porečku NO brigadu i inžinjerijsku četu bugarske 15. pešadijske divizije i delove bugarskog 10. graničnog odseka napala nemačka borbena grupa -Gulman- (sastava: dva ojačana bataljona i jedan artiljerijski divizion), koja je težila da oslobodi komunikaciju Bitolj-Prilep. Na ovim položajima borbe su vođene i narednih nekoliko dana.

16. 9. 1944 Posle žestokih višednevnih borbi uspele su nemačke borbene grupe -Gulman- (dva ojačana bataljona i jedan artiljerijski divizion) i -Papst- (dva ojačana bataljona i jedan artiljerijski divizion) i jedan bataljon 4. SS motorizovane policijske divizije da potisnu 2. makedonsku i 1. kosovsko-metohijsku NOU brigadu, Porečku i Kruševsku NO brigadu, inžinjenjsKu četu bugarske 15. pešadijske divizije i delove bugarskog 10. graničnog odseka na liniju s. Mažučište - s. Varoš - s. Selce i da ovladaju položajima na liniji s. Veselčane - s. Alinci - s. Marul.

20. 9. 1944 Kod prevoja Davali na putu Bitolj-Ohrid 7. makedonska brigada 49. divizije NOVJ i Kruševski NOP odred dočekali nemačku motorizovanu kolonu i prinudili je da se, uz gubitke, vrati u Bitolj. Uništen je 1 kamion.

23. 9. 1944 U rejonu Bukova (na putu Resen-Ohrid) Kruševski NOP odred iz zasede napao nemačku kolonu i uspeo da je zadrži nekoliko časova, nanevši joj osetne gubitke u ljudstvu i materijalu.

1. 10. 1944 U Prespi rasformiran Kruševski NOP odred a njegovo ljudstvo ušlo u sastav Bitoljsko-prespanskog NOP odreda.

Dokumenti

Izveštaj komesara Kruševskog mesnog operativnog štaba od 7. marta 1943. god. Glavnom štabu NOP odreda Makedonije o akcijama partizanskog odreda Pitu Guli

Naredba kruševskog sreskog policiskog načelnika od 30. avgusta 1942. god. o organizovanju obaveštajne službe i borba protiv partizana

Naređenje Glavnog štaba NOV i PO Makedonije koje prenosi štab Druge operativne zone 6. septembra 1943. god. Prvom i Drugom odredu Prve operativne zone za zajednički napad na Kruševo sa bataljonom Mirče Acev

Saopštenje partizanskog odreda Pitu Guli od 30. septembra 1942. god. narodu Kruševskog sreza o streljanju dva špijuna

Naredba kruševskog sreskog policiskog načelnika od 22. novembra 1942. god. stanovništvu Kruševa o predavanju oružja i sakrivenih partizana pod pretnjom javnog streljanja

Pismo Mesnog komiteta Prilep rukovodstvu odreda Pitu Guli od 31. decembra 1942. god. u kome se traži izveštaj o stanju odreda i mogućnostima za opstanak na kruševskom terenu

Izveštaj Svetozara Vukmanovića Tempa od 27. novembra 1943. vrhovnom komandantu NOV i POJ drugu Titu o dejstvima 1. makedonsko-kosovske NOU brigade protiv bugarske fašističke vojske u rejonu Kruševa

Izveštaj Drugog oblasnog komiteta KP Makedonije od 29. novembra 1943. god. Centralnom komitetu KIM o jačini neprijateljskih snaga na teritoriji Prilepskog i Kruševskog sreza

Obaveštenja Kira Gavrilovskog, člana Drugog oblasnog komiteta KP Makedonije, od 15. februara 1944. god., štabu Druge makedonske udarne brigade o neprijateljskim snagama u Kruševu i Prilepu

Telegram delegata Glavnog štaba Makedonije Vidoja Smilevskog od 2. septembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o brojnom stanju Kičevskog i Kruševskog partizanskog odreda i razoružanju bugarske granične karaule u s. G. Divjaci

Izveštaj Borka Temelkovskog od 3. oktobra 1944. god. Centralnom komitetu KP Makedonije o stanju na teritoriji Prilep–Bitolj–Kruševo i o borbama Pete i Sedme makedonske brigade

Fotografije

Povezane odrednice

Kičevo Komunistička partija Makedonije Ilegala u ratu Pokrajinski komitet KPJ za Makedoniju Glavni štab Makedonije Bitola 2. makedonska udarna brigada Italija u drugom svetskom ratu Tetovo 11. krajiška udarna brigada Gevgelija Resen Bali Kombetar Prilep Grčka u drugom svetskom ratu SKOJ Borbe u Makedoniji 1942. Gostivar Zasede u oslobodilačkom ratu Mavrovski partizanski odred Borbe u Makedoniji 1943. 7. makedonska brigada Veles 1. makedonsko-kosovska udarna brigada Pusta Reka Debar Kavadarci Kruševac Kruševski partizanski odred "Pitu Guli" Priprema ustanka u Makedoniji 1941. Negotino Ohrid Oslobođenje Kičeva 1943. Struga Makedonski Brod Josip Broz Tito Omladina u ratu 1. vojvođanska udarna brigada Bugarska u drugom svetskom ratu 4. SS policijska oklopna grenadirska divizija Svetozar Vukmanović Tempo Streljanja u oslobodilačkom ratu Slobodne teritorije u oslobodilačkom ratu 49. makedonska divizija NOVJ Borbe u Makedoniji 1944. Četnici u drugom svetskom ratu 1. kosovsko-metohijska brigada Albanija u drugom svetskom ratu Februarski pohod