🔍
Baza podataka o drugom svetskom ratu na tlu Jugoslavije
ustanak

Preševo u oslobodilačkom ratu

Za ovaj pojam je pronađeno 40 hronoloških zapisa, 15 dokumenata i 0 fotografija.

Događaji

7. 4. 1941 Nemačka 9. oklopna divizija, podržana avijacijom, razbila Ibarsku diviziju i delove Moravske divizije i prodrla u Kumanovo. Zatim je glavnim snagama zauzela Skoplje, dok su njene pomoćne snage zadržane otporom 46. dopunskog puka Moravske divizije kod Preševa.

20. 1. 1942 Bugarski 1. okupacioni korpus (6, 17. i 21. divizija) završio okupiranje teritorije Srbije ograničene sa severa linijom s. Rgotina - s. Zlot - s. Despotovac - s. Jasenovo - s. Mileševo, sa zapada linijom Kragujevac - Kraljevo (isključeno) - Kosovska Mitrovica, sa juga linijom s. Babin Most s. Velja Glava i sa istoka ranijom demarkacionom linijom između Srbije i Bugarske. [Prema Bečkom sporazumu između Nemačke i Italije od 20. aprila 1941. Bugarska je okupirala jugoistočni deo Srbije - vranjski i npirotski okrug (tadačnji caribrodski, nišavski, lužnički, bosiljgradski, masurički, poljanički, preševski i pčinjski srez i delobvew belopalanačkog i vlasotinačkog sreza), teritoriju severozapadno od Zaječara (između Timoka i državne granice) i manje područje Kosmeta (deo uroševačkog i gnjilanskog sreza).]

8. 10. 1942 U s. Vrbanu (kod Preševa) bugarski vojnici napali delove Crnotravskog NOP odreda i naneli im gubitke od 10 mrtvih, dok se ostatak tog odreda probio.

19. 10. 1942 Iz rudnika hroma u s. Lojanu (kod Preševa) šiptarski NOP odred -Zejnel Ajdini- i deo Vranjskog NOP odreda (oko 20 boraca) proterali bugarsku stražu, te zaplenili veću količinu eksploziva i spalili arhivu rudnika.

0. 6. 1943 U s. Maglencima i s. Jablanici (kod Kumanova) bugarska policija i preševska kontračeta streljale 15 seljaka za odmazdu zbog neuspeha policijskog odreda -Benkovski- u borbama protiv jedinica NOV kumanovskog i vranjskog područja.

28. 6. 1943 U rudniku uglja -Trnava- (kod Preševa) delovi 2. južnomoravskog NOP odreda ubili nemačkog vojnika, demolirali postrojenja i zaplenili 3 puške, municiju, 150 kg eksploziva, 120.000 leva i drugi materijal.

0. 9. 1943 Na Skopskoj Crnoj gori od zavedenog šiptarskog življa, Gestapo formirao tri kontračete za borbu protiv partizana kumanovskog i preševskog kraja.

19. 9. 1943 Na pruzi Bujanovac-Preševo 2. bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda miniranjem prevrnuo lokomotivu i nekoliko vagona, a potom zapalio kompoziciju od 40 vagona u kojima su se nalazili seno i gvozdene konstrukcije. Poginuli su 1 nemački vojnik i 3 bugarska železničara a zarobljena su 2 nemačka vojnika i 3 bugarska železničara.

0. 10. 1943 Kod s. Tabanovca 1. četa Kumanovskog NOP odreda izvršila diverziju na pruzi Kumanovo-Preševo i prekinula je na nekoliko mesta.

25. 10. 1943 U s. Gradištu (kod Kumanova) grupa boraca 2. čete Skopsko-kumanovskog NOP odreda spalila opštinsku arhivu, zaplenila nešto oružja, novaca i druge spreme i podelila seljacima rekviriranu vunu. Bugarski policajci i Preševska kontračeta sutradan su za odmazdu streljali 5 ljudi i 2 žene iz toga sela.

25. 10. 1943 Štab 2. bataljona 2. južnomoravskog NOP odreda izdao proglas narodu pčinjskog, preševskog i krivopalanačkog sreza: ukazujući mu na izdajnički rad četnika, poziva ga da stupa u partizanske redove.

10. 12. 1943 U blizini s. Tabanovca grupa boraca 1. kumanovskog partizanskog bataljona -Jordan Nikolov- minirala prugu Kumanovo-Preševo i uništila lokomotivu i 8 vagona nemačkog teretnog voza zbog čega je saobraćaj bio prekinut 24 časa.

15. 12. 1943 Između Kumanova i Preševa grupa boraca 1. kumanovskog partizanskog bataljona -Jordan Nikolov- porušila prugu na nekoliko mesta i uništila nekoliko vagona, zbog eoga je saobraćaj bio prekinut 24 časa.

20. 12. 1943 Između Kumanova i Preševa grupa boraca 1. kumanovskog partizanskog bataljona -Jordan Nikolov- porušila deo pruge i uništila lokomotivu i nekoliko vagona natovarenih oružjem. Saobraćaj je bio prekinut oko 24 časa.

13. 1. 1944 Grupa boraca partizanskog bataljona -Jordan Nikolov- porušila deo železničke pruge Preševo-Kumanovo a miniranjem srušila nekoliko vagona nemačkog transportnog voza. Saobraćaj je bio prekinut više od 24 časa.

19. 2. 1944 U s. Ilincima (kod Preševa) Udarni bataljon 2. južnomoravskog NOP odreda i Kosovski partizanski bataljon odbili napad oko 200 kontračetnika, koje je prihvatila jedna bugarska jedinica iz Preševa. Partizani su napali i ove neprijateljske snage i naterali ih da se u paničnom bekstvu povuku ka Preševu. Zarobljena su 3 a poginulo je 5 neprijateljskih vojnika.

30. 7. 1944 Treća makedonska NOU brigada porušila železničku prugu Kumanovo-Preševo na nekoliko mesta i oštetila dva železnička mosta.

0. 8. 1944 U s. Ravnom (na pl. Rujanu), od ljudstva iz preševskog kraja, formirana 8. preševska NO brigada.

8. 8. 1944 GŠ NOV i PO za Makedoniju izdao naredbu 8. preševskoj NO brigadi da pripremi napad na ž. st. Bukorevce (kod Preševa), u sklopu opšteg napada na bugarske garnizone na pruzi s. Tabanovce - Vranje.

13. 8. 1944 Osma preševska NO brigada napala ž. st. Bukorovce (kod Preševa), vodila borbu protiv bugarske posade, spalila ž. stanicu i jednu vojnu zgradu i oštetila prugu na tom mestu. Gubici neprijatelja: 1 ranjen i 1 nestao. Brigada je imala 3 poginula borca.

24. 8. 1944 Osma preševska NO brigada napala bugarsku posadu u monopolu i na ž. st. u Bujanovcu, te posle kraće borbe zapalila 8 vagona i 2 manje zgrade, oštetila lokomotivu, porušila prugu na 18 mesta i zaplenila dosta tt materijala. Brigada se zatim, kad je bugarskoj posadi stiglo pojačanje iz Vranja, povukla ka s. Ristovcu, gde je dočekana jakom vatrom, pretrpela gubitke od 2 mrtva i 3 ranjena borca.

0. 9. 1944 U rejonu Preševa, od bugarskih političkih zatvorenika koje je 3. makedonska NOU brigada oslobodila iz zatvora Idrizovo (kod Skoplja) i od bugarskih vojnika koji su se nalazili u jedinicama NOVJ, formiran Bugarski partizanski bataljon -Vasil Kolarov-, jačine oko 300 boraca.

4. 9. 1944 U s. Starcu (blizu Vranja) formirana 12. preševska NO brigada.

5. 9. 1944 Na putu Kumanovo - Bujanovac delovi 12. preševske NO brigade napali iz zasede jedan bugarski konjički eskadron i oko 20 nemačkih kamiona, ali se kasnije, pod pritiskom tenkova i bornih kola, povukli, zarobivši 8 neprijateljskih vojnika i policajaca i zaplenivši nešto odeće i obuće.

5. 9. 1944 GŠ NOV i PO za Makedoniju naredio potčinjenim jedinicama u rejonu Kumanova i Preševa: stupiti u vezu sa bugarskim jedinicama i predložiti im da se bore protiv nemačkog okupatora ili da se razoružaju.

24. 9. 1944 Posle trodnevnih borbi kod s. Lojana, s. Vaksinca, s. Bresta i s. Glažnje (kod Kumanova) 8. i 12. NO brigada (nazivane i preševskim brigadama) i Skopski NOP odred, čisteći teren od balističkih snaga, uspeli da izbiju na greben Skopske Crne gore i da baliste odbace ka s. Brestu i s. Blacu, nanevši im gubitke od oko 100 mrtvih i ranjenih. Brigade su imale 7 mrtvih i oko 50 ranjenih boraca.

25. 9. 1944 Po naređenju GŠ NOV i PO za Makedoniju, 8. preševska i 12. preševska (Bujanovačka) NO brigada prebacile se iz rejona Preševa i Bujanovca na Skopsku Crnu goru radi dejstva u Kačaničkoj klisuri.

27. 9. 1944 Na pruzi Skoplje-Kačanik delovi 8. NO brigade (nazivana i Preševskom) srušili most na r. Lepencu. Zbog toga nemačke jedinice četiri dana nisu mogle koristiti ovu prugu za izvlačenje ka Kosovu polju.

3. 10. 1944 Na putu Skoplje-Kačanik delovi 8. preševske NO brigade sačekali u zasedi nemačku kolonu od 11 kamiona i 3 kamiona oštetili. Poginulo je 10 nemačkih vojnika a oko 15 ih je ranjeno.

4. 10. 1944 U s. Sinđelićevu (kod Skoplja) 8. preševska NO brigada, posle tročasovne borbe, razbila nemačku posadu od oko 70 vojnika. Brigada je imala 1 poginulog i 4 ranjena borca, dok je neprijatelj imao 22 zarobljena i 5 poginulih vojnika i 1 oficira. Uništeno: 1 tenk, 4 kamiona i 1 motocikl. Zaplenjeno: 1 minobacač, 2 mitraljeza, 12 pušaka, municija i druga oprema.

6. 10. 1944 Na Skopskoj Crnoj gori, od ljudstva 8. i 12. preševske NO brigade, formirana 16. makedonska NO brigada.

6. 10. 1944 Delovi nemačke Grupe armija -E- odbacili snage Operativnog štaba NOV i POJ IA Kosovo i Metohiju, ovladali Bujanovcem i Preševom i ugrozili Vranje.

8. 10. 1944 Posle dvodnevnih borbi protiv delova nemačke 11. vazduhoplovno-poljske divizije, jačine do bataljona, bugarska 2. pešadijska divizija oslobodila Krivu Palanku. Na grad je napadao 9. pešadijski puk, dok su ostale snage divizije vršile obuhvat sa severa i juga. Za to vreme 17. makedonska brigada Kumanovske divizije NOVJ napadala je nemačke transporte i obezbeđenja na komunikaciji Kumanovo - Kriva Palanka, a 18. makedonska NO brigada na komunikaciji Kumanovo-Preševo.

9. 10. 1944 Na komunikaciji Kumanovo-Preševo delovi nemačke 11. vazduhoplovno-poljske divizije i balisti, koji su težili da se probiju za Vranje, napali 18. makedonsku brigadu Kumanovske divizije NOVJ. Brigada je, posle oštrih višečasovnih borbi, uspela da održi svoje položaje.

10. 10. 1944 Osamnaesta makedonska brigada Kumanovske divizije NOVJ ponovo zatvorila komunikaciju Kumanovo-Preševo, te su se nemačke snage morale probijati preko Gnjilana, pošto je komunikaciju u Kačaničkoj klisuri bila posela 16. makedonska NO brigada.

23. 10. 1944 Prvi oblasni komitet SKOJ-a dostavio PK SKOJ-a za Makedoniju izveštaj o stanju i radu sreskih komiteta SKOJ-a u Sv. Nikoli, Kratovu, Krivoj Palanci, Preševu, Kumanovu i o stanju skojevske organizacije na teritoriji oblasti.

4. 11. 1944 U rejonu s. Bratoselca, s. Reljana, s. G. Sopota i s. Zuinca (kod Preševa) 17. makedonska brigada Kumanovske divizije NOVJ vodila sedmočasovnu borbu protiv nemačkih snaga koje su težile da je odbace s komunikacije i da se izvuku za Kumanovo. Ne uspevši u tome, neprijatelj se povukao za Preševo.

6. 11. 1944 U s. Žuincu (blizu Preševa) 17. makedonska brigada Kumanovske divizije NOVJ i delovi iz sastava otečestvenofrontovske bugarske 1. armije napali balističke snage i odbacile ih ka Preševu. Neprijatelj je imao oko 20 mrtvih.

29. 11. 1944 Na području Skopske Crne gore (između Preševa i Gnjilana) Kumanovska divizija 16. korpusa NOVJ preduzela čišćenje terena od odmetnutih i razbijenih snaga balista. Ovog i narednog dana 18. makedonska brigada je vodila tešku borbu na položajima s. Lipovica - Mučibaba - s. Depci. Obostrani gubici su bili veliki.

23. 12. 1944 GŠ NOV i PO za Makedoniju naredio 15 korpusu NOVJ: da 41. i 42. udarna divizija, u sadejstvu s kosovsko-metohijskim jedinicama, preduzmu čišćenje i uništavanje balista na prostoriji između Preševa. Bujanovca i Gnjilana. Štab korpusa je istog dana naredio 41. i 42. diviziji da izvrše taj zadatak.

Dokumenti

Proglas Štaba Drugog bataljona južnomoravskog NOP odreda od 25 oktobra 1943 god. narodu Pčinjskog, Preševskog i Krivopalanačkog sreza

Naređenje Glavnog štaba NOV i PO Makedonije od 8. avgusta 1944. god. Osmoj preševskoj brigadi o pripremi za napad na prutu i bugarske garnizone na liniji Tabanovci–Vranje

Telegrami Kumanovske i Veleške sreske policiske uprave od 14. avgusta 1944. god. pomoćniku skopskog oblasnog direktora o napadu Osme preševske brigade na ž. st. Bukorovce i Pete makedonske brigade na sela Kapinovo, Papradište, Novo Selo i ž. st. Ljutica Stojan

Naređenje Glavnog štaba NOV i PO Makedonije od 24. avgusta 1944. god. Osmoj preševskoj brigadi za napad na bugarski garnizon u Bujanovcu

Telegrami Kavadarske, Bujanovačke i Kumanovske sreske uprave od 24. avgusta 1944. god. pomoćniku skopskog oblasnog direktora o određivanju mesta za internaciju, bekstvo 111 ljudi u partizane i o napadu Treće makedonske i Osme preševske brigade na s. Bedinje i rudnik Lojane

Izveštaj štaba Osme preševske brigade od 25. avgusta 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o napadu na bugarski garnizon u Bujanovcu

Izveštaj Komande mesta Preševo od 26. avgusta 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o jačini i rasporedu bugarskih snaga u Ristovcu

Izveštaj štaba Dvanaeste preševske brigade od 6. septembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o akciji na putu Kumanovo–Bujanovac

Pismo Strahila Gigova od 9. septembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o situaciji na terenu Bujanovac–Preševo

Izveštaj Komande mesta Preševo od 10. septembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o neuspelom pokušaju Dvanaeste preševske brigade da oslobodi Preševo

Izveštaj štaba Dvanaeste preševske brigade od 11. septembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o borbi protiv balističkih bandi na sektoru Bujanovac–Preševo

Izveštaj Nika Vučkovića, delegata Glavnog štaba Makedonije, od 29. septembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o akcijama Osme preševske brigade na sektoru Skoplje–Kačanik

Izveštaj štaba Grupe brigada od 5. oktobra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o borbama Osme preševske brigade protiv Nemaca na putu Skoplje–Kačanik, likvidiranju nemačkog obezbeđenja u s. Sinđelićevo i rasporedu nemačkih snaga u Skoplju i oko Skoplja

Telegrami Svetozara Vukmanovića od 7. oktobra 1944. god. Vrhovnom štabu NOV i PO Jugoslavije o borbama Šesnaeste, Sedamnaeste i Osamnaeste brigade na sektoru Kumanovo – Preševo – Kr. Palanka i Skoplje–Kačanik i o jačini nemačkih snaga na tom pravcu

Izveštaj Štaba Četrdeset šeste NO divizije od 22 oktobra 1944 god. Štabu Trinaestog korpusa NOVJ o rasporedu naših i neprijateljskih snaga na sektoru Vranje-Bujanovac-Preševo-Kumanovo

Fotografije

Nema pronađenih fotografija za ovaj pojam.

Povezane odrednice

Kumanovska divizija NOVJ Glavni štab Makedonije Kraljevo Skoplje Diverzije u oslobodilačkom ratu Uroševac Otečestveni front Bugarske Borbe na Kosovu i Metohiji 16. makedonski korpus NOVJ Bitka za Srbiju Strahil Gigov Kriva Palanka Kumanovski partizanski odred 11. vazduhoplovno-poljska divizija Vermahta SKOJ Svetozar Vukmanović Tempo Gestapo Crna Trava Crnotravski partizanski odred Vranje Vranjski partizanski odred 42. makedonska divizija NOVJ Borbe u Srbiji 1943. Pirot Zasede u oslobodilačkom ratu Bujanovac 3. udarna divizija NOVJ Kumanovo Borbe u Srbiji 1944. Četnici u drugom svetskom ratu 18. makedonska brigada Partizanski odred Zejnel Ajdini Borbe u Makedoniji 1944. 2. južnomoravski partizanski odred Skopski partizanski odred Borbe u Srbiji 1942. Italija u drugom svetskom ratu 1. bugarski okupacioni korpus 12. preševska brigada Vrhovni štab NOVJ Tenkovi u Jugoslaviji u drugom svetskom ratu Bugarska u drugom svetskom ratu Armijska grupa E Avijacija u oslobodilačkom ratu 3. makedonska udarna brigada 8. preševska brigada 16. makedonska brigada Bugarski zločini u Jugoslaviji 5. makedonska brigada 17. makedonska brigada Jedinstveni narodnooslobodilački front (JNOF) 13. srpski korpus NOVJ Aprilski rat Bali Kombetar Luftwaffe u Jugoslaviji Zaječar Kragujevac 2. pešadijska divizija (Bugarska) Žene u ratu Borbe u Makedoniji 1943. Kratovo