🔍
Baza podataka o drugom svetskom ratu na tlu Jugoslavije
ustanak

Struga u oslobodilačkom ratu

Za ovaj pojam je pronađeno 48 hronoloških zapisa, 11 dokumenata i 3 fotografija.

Događaji

11. 4. 1941 Nemačke snage sa pravca Gostivara i Bitolja zauzele Debar, Ohrid i Strugu i stupile u kontakt sa italijanskim snagama kod Debra i Struge. Zarobljen veći deo Vardarske divizije, dok je manji deo odstupio ka Kičevu, gde je docnije opkoljen i zarobljen.

19. 4. 1941 Po odobrenju nemačke vrhovne komande, bugarske trupe otpočele okupaciju i aneksiju Makedonije (sem srezova: Tetovo, Gostivar, Kičevo, Debar i Struga, koje je okupirala Italija i priključila -Velikoj Albaniji-).

0. 3. 1943 U Makedoniji formirana tri oblasna komiteta KPM: Prvi za srezove: Tetovo, Gostivar, Kičevo, Debar i rejon Debarca; Drugi - za srezove: Prilep, Bitolj, Kruševo, Ohrid, Resen i Strugu; Treći - za srezove: Veles, Kavadarci, Negotin (na Vardaru) i Đevđelija.

14. 6. 1943 U rejonu ž. st. Preseka (na pruzi Kičevo-Struga) Kičevsko-mavrovski NOP odred napao železnički transport, ubio 7 italijanskih vojnika i zaplenio 1 p. mitraljez, 7 pušaka, dosta municije i druge opreme.

0. 7. 1943 Prvi oblasni komitet KPM uputio proglas makedonskom i šiptarskom stanovništvu Pologa, Debra, Kičeva i Struge, u kome je ukazao na opasnost stupanja Šiptara u takozvanu albansku žandarmeriju i vojsku koju organizuje italijanski okupator i pozvao šiptarsku omladinu da stupa u redove NOVJ.

0. 8. 1943 U Drimkolu formiran NOP odred -Drimkol- od ljudstva iz okoline Debra i Struge.

7. 8. 1943 Štab Prespansko-ohridskog NOP odreda -Damjan Gruev- pozvao barjaktare (seoske starešine) iz okoline Struge na sastanak radi dogovora o zajedničkoj borbi protiv okupatora. U pozivu se insistira na bratsvu i jedinstvu makedonskog i šiptarskog življa radi sprečavanja bratoubilačke borbe. (Do ovog sastanka nije došlo, jer su barjaktari odbili svaku saradnju s NOP-om.)

20. 8. 1943 Na pruzi Kičevo-Struga grupa boraca 2. NOP odreda (kičevskog) 1. operativne zone NOV i PO Makedonije uništila lokomotivu i nekoliko vagona teretnog voza.

0. 9. 1943 Proširena slobodna teritorija u zapadnoj Makedoniji posle kapitulacije Italije obuhvatala područje od pl. Bukovika (južno od Gostivara) do tesnaca kod s. Botuna i od bugarsko-italijanske demarkacione linije do druma Struga-Debar.

7. 9. 1943 U s. Labuništima (kod Struge) NOP odred -DrimkoU napao italijanske delove i posle kraće borbe se povukao u Drimkol.

12. 9. 1943 Između s. Slivova i s. Novog Sela jedinice 2. operativne zone NOV i PO Makedonije razrušile prugu Kičevo-Struga.

13. 9. 1943 Štab 2. operativne zone NOV i PO Makedonije, po nalogu GŠ NOV i PO za Makedoniju, naredio NOP odredu -Slavej- da uz pomoć stanovništva iskopa protivtenkovske rovove i poruši drum s. Botun - s. Mešeište (Debarca), te spreči eventualno nadiranje nemačkih oklopnih delova iz Ohrida i Struge na slobodnu teritoriju Debarca.

5. 10. 1943 Oko 1000 balista, predvođenih nemačkim oficirima, ovladavši Kičevom, produžili napad ka slobodnoj teritoriji Debarca da bi stavili pod svoju kontrolu komunikacije koje vode za Strugu, Debar, i, dalje u Albaniju, Ovog i narednog dana jedinice Grupe bataljona i Kičevskog bataljona, u ogorčenim borbama kod s. Izvora, s. Malkovca, s. Popovca, s. Klenovca i s. Dušegubice, uspele su da spreče prodor balista i da ih odbace ka Kičevu. Neprijatelj je imao oko 70 mrtvih i dosta ranjenih. Gubici grupe bataljona: 20 mrtvih, među kojima i politički komesar 1, operativne zone NOV i PO Makedonije Josif Josifovski Đorče Sveštarot, narodni heroj (poginuo 6. oktobra).

14. 10. 1943 Kod s. Botuna (blizu Ohrida) NOP odred -Slavej- razbio balističku grupu koja je iz Struge pokušala da se probije na slobodnu teritoriju Debarca i spoji sa snagama koje su istovremeno imale da prodru sa pravca Kičeva. Neprijatelj je imao 4 mrtva i 6 ranjenih.

0. 11. 1943 Kod s. Dukova, na putu Struga-Debar, oko 20 boraca NOP odreda -Malesija- uništilo iz zasede 6 nemačkih kamiona.

0. 11. 1943 Špilski most na r. Crnom Drimu srušile jedinice Grupe odreda u zapadnoj Makedoniji, čime je saobraćaj nemačkih snaga na putu Struga-Debar bio otežan.

8. 11. 1943 Štab grupe bataljona u zapadnoj Makedoniji tražio od nemačke komande u Strugi da 14 istaknutih partijskih radnika koje su zatvorile bugarske vlasti pusti u zamenu za 14 zarobljenih nemačkih oficira i vojnika.

16. 11. 1943 Kod s. Izvora, s. Klenovca i s. Malkoveca 1. makedonsko-kosovska NOU brigada, posle vrlo žestokih borbi ovog i narednog dana, odbila nemačko-balističke snage koje su iz Kičeva krenule da poprave mostove i prugu i oslobode put Kičevo-Struga, kako bi obezbedile saobraćaj sa Albanijom preko prevoja Ćafa-sana.

3. 12. 1943 Nemačko-balističke snage iz Kičeva, Debra i Struge preduzele koncentričan napad na slobodnu teritoriju Debarca s ciljem da unište partijsko i vojno rukovodstvo NOV i PO Makedonije i 1. makedonsko-kosovsku NOU brigadu i oslobode komunikacije koje iz zapadne Makedonije vode za Albaniju. Posle vrlo teških borbi u Debarcama, na kruševskom i resenskom području, 1. makedonsko-kosovska NOU brigada je sa CK KPM i GŠ NOV i PO za Makedoniju, prema ranije predviđenom planu, 5. decembra napustila slobodnu teritoriju i preduzela marš za Grčku.

4. 5. 1944 Kod s. Pesočana (blizu Ohrida) Grupa makedonskih i Grupa kosovsko-metohijskih partizanskih bataljona (1. makedonsko-kosovska NOU brigada) razbile nemačku kolonu koja je pokušala da se probije iz Kičeva za Strugu, nanele joj dosta gubitaka u ljudstvu i naoružanju i zaplenile 2 kamiona, 8 p. mitraljeza, 1 mitraljez i drugu opremu. Jedinice NOVJ su imale 1 mrtvog borca.

7. 5. 1944 Kod s. Botuna (blizu Ohrida) Grupa makedonskih i Grupa kosovsko-metohijskih partizanskih bataljona (1. makedonsko-kosovska NOU brigada), posle petočasovne borbe, odbile pokušaj jedne nemačke kolone da se iz Struge probije za Kičevo. Gubici bataljona: 2 ranjena borca.

8. 5. 1944 Jake nemačko-balističke snage iz Kičeva, Debra i Struge preduzele ofanzivna dejstva s ciljem da ovladaju slobodnom teritorijom Debaraca i Malesijom, unište Grupu makedonskih i Grupu kosovsko-metohijskih partizanskih bataljona (1. makeđonsko-kosovsku NOU brigadu) i stave pod svoju kontrolu komunikacije koje izvode ka Skoplju. Posle četvorodnevnih borbi kod s. Mešeišta, s. Botuna i s. Izvora partizanski bataljoni su se iz Debaraca povukli u strušku Malesiju. Neprijatelj je imao 78 mrtvih a partizani 2 mrtva i 8 ranjenih boraca.

1. 6. 1944 Nemačko-balističke snage iz Struge i Debra preduzele ofanzivna dejstva na slobodnu teritoriju Malesije (kod Struge), protiv Grupe kosovsko-metohijskih i Grupe makedonskih partizanskih bataljona (i. makedonsko-kosovska NOU brigada), s ciljem da ih unište. Prema dogovoru, bugarske snage su zaposele demarkacionu liniju da bi sprečile izvlačenje partizanskih snaga na bugarsku okupacionu teritoriju. U četvorodnevnim borbama u rejonu s. Lokova, s. Zboždija i s. Ržanova (kod Struge) partizanske snage su odbacile neprijatelja u Strugu i u Debar, nanele mu gubitke od 20 mrtvih nemačkih vojnika i oko 30 mrtvih balista i zaplenile 2 minobacača, 3 p. mitraljeza, oko 20 pušaka, 4 sanduka municije i drugu opremu. Partizani su imali 7 ranjenih i nepoznat broj poginulih boraca.

2. 6. 1944 U rejonu s. Lokova (kod Struge) nemačke snage iz Struge i Debra streljale oko 30 balista zato što su pod pritiskom Grupe kosovskih i Grupe makedonskih partizanskih bataljona odstupili s položaja.

8. 6. 1944 U s. Lokovu (kod Struge), od Grupe makedonskih partizanskih bataljona (1. i 2. bataljona) i novodošlih boraca iz ohridskog sreza, formirana 1. makedonska NOU brigada.

15. 6. 1944 Na putu Struga-Debar Grupa kosovsko-metohijskih partizanskih bataljona napala nemačko-balističku kolonu.

23. 6. 1944 Kod s. Delagožda (blizu Struge) Grupa kosovsko-metohijskih partizanskih bataljona, posle vrlo oštre borbe razbila nemačko-balističke snage iz Struge. Tim napadom je osujećena neprijateljska ofanziva na slobodnu teritoriju struške Malesije i Karaormana.

24. 6. 1944 Kod s. Zbaždi (blizu Struge), od dotadašnje Grupe kosovsko-metohijskih partizanskih bataljona (1. i 2. kosovsko-metohijski bataljon) i bataljona Crvene armije 1. makedonsko-kosovske NOU brigade (sastavljen od oko 50 crvenoarmejaca prebeglih iz nemačkog zarobljeništva - nazivana i četa), formirana 1. kosovsko-metohijska NOU brigada.

9. 7. 1944 Kod Debra 1. makedonska NOU brigada i 1. kosovsko-metohijska NOU brigada vodile vrlo oštru osmoćasovnu borbu protiv delova nemačke 297. pešadijske divizije i balističkih snaga. Posle uličnih borbi one su oslobodile grad (sem kasarni), ali su ga morale napustiti zbog dolaska neprijateljskih pojačanja iz Struge. Neprijatelj je imao oko 160 mrtvih vojnika, a brigade - 20 mrtvih i 40 ranjenih boraca.

1. 8. 1944 Prva makedonska NOU brigada i 1. albanska partizanska brigada zauzele Debar (osim kasarni) i oslobodile političke zatvorenike. Istovremeno je na putu Deba-Struga 1. kosovsko-metohijska NOU brigada vodila oštre borbe protiv delova nemačke 297. pešadijske divizije koji su pokušavali da se iz Struge probiju za Debar, u pomoć svome garnizonu. Posle trodnevnih borbi, zbog nestanka municije, brigade NOVJ su se povukle na pl. Karaorman a albanska brigada u Albaniju. U tim borbama neprijatelj je imao oko 150 mrtvih i ranjenih, dok su brigade imale 20 mrtvih i oko 60 ranjenih boraca. Uništeno je više kamiona i nekoliko tenkova.

26. 8. 1944 Na pl. Karaormanu (kod Struge), od dotadašnjeg Šiptarskog (kičevsko-debarskog) NOP odreda i novodošlog ljudstva iz debarskog, struškog i kičevskog kraja, formirana 4. šiptarska NO brigada.

28. 8. 1944 Ovog i nekoliko narednih dana 1. makedonska NOU brigada, sa oko 1000 seljaka iz Debaraca, porušila oko 3 lan pruge Struga-Kičevo, železničke stanice Slivovo, Preseka, Botun, železnižke mostove kod s. Mešeišta i Preseke i mostove na putu kod s. Botuna, s. Melničana i s. Mogorča. Pored toga, uništila je tt liniju u dužini od oko 20 km. Ta pruga nije popravljena sve do oslobođenja Makedonije.

6. 9. 1944 Na pl. Karaormanu (blizu Struge), od jednog dela boraca 1. makedonske NOU brigade i novih boraca, formirana 6. makedonska NO brigada.

18. 10. 1944 Nastupajući putem Resen-Ohrid, 1. makedonska udarna brigada 48. divizije NOVJ ušla u Ohrid i produžila za Strugu. U Strugi je bilo oko 700 nemačkih vojnika i oko 100 balista, koji su imali jako utvrđene položaje na prilazima građu. U toku ovog i narednog dana ova brigada i 4. šiptarska NO brigada izvršile su nekoliko napada, ali Strugu nisu zauzele, već su se povukle na liniju s. Morovište - Ciglana i držale grad u blokadi. U tim borbama brigade su imale 7 poginulih i 4 ranjena, a neprijatelj je imao oko 40 mrtvih, 15 ranjenih i 14 zarobljenih.

20. 10. 1944 U cilju oslobođenja zapadne Makedonije, 15. korpus NOVJ izdao zapovest: da 10. brigada 41. divizije NOVJ, na položajima Mukos - s. Pomenovo - Uši, zatvori put Prilep-Veles (sada: Titov Veles) a da 9. brigada te đivzije, iz s. Drenovca, štiti aerodrom Zrze; da 49. divizija NOVJ dejstvuje na komunikaciji Prilep-Bitolj i da sadejstvuje sa 41. divizijom NOVJ u borbama za Prilep; da 48. divizija NOVJ dejstvuje na prostoru Ohrid-Struga, a zatim oslobodi Kičevo i Gostivar i celu tu prostoriju očisti od balista.

23. 10. 1944 U rejonu s. Malog Vaja (kod Struge) štabovi 4. šiptarske NO brigade, 1. makedonske NOU brigade i 4. bataljona albanske 20. partizanske brigade održali sastanak i dogovorili se o zajedničkom napadu na nemačke snage kod prevoja Ćafa-san. Istoga dana ove su štabove napale nemačke jedinice, ali su oni uz pomoć obližnjih jedinica, taj napad odbili.

24. 10. 1944 Štab 15, korpusa NOVJ izdao zapovest da 28/29. oktobra 41. i 49. divizija NOVJ napadnu i oslobode Prilep a 48. divizija NOVJ napadne i oslobodi Strugu.

25. 10. 1944 Na prevoju Ćafa-san (kod Struge) 1. makedonska NOU brigada, 4. šiptarska NO brigada, 4. bataljon albanske 20. partizanske brigade i meštani iz s. Radolišta napali nemačke delove koji su bili u pokretu ka Strugi i odbacili ih na albansku teritoriju. Zarobljeno je 20 nemačkih vojnika.

26. 10. 1944 Kod prevoja Ćafa-san (blizu Struge) jače nemačke snage iz Elbasana napale 1. makedonsku udarnu i 4. šiptarsku brigadu 48. divizije NOVJ. Posle višečasovne borbe brigade su se povukle ka s. Višnji i s. Zagračanima, a nemačke snage su se probile za Strugu.

28. 10. 1944 Kod s. Radolišta i s. Zagračana (blizu Struge) 4. šiptarska brigada 48. divizije NOVJ vodila višečasovnu borbu protiv nemačkih snaga iz Struge. Neprijatelj je ovladao tim selima, ali je 4 brigada, protivnapadom, povratila sela i odbacila neprijatelja ka Strugi. Poginulo je oko 30 nemačkih vojnika a više ih je ranjeno.

29. 10. 1944 Po dva bataljona 1. udarne i 15. makedonske NO brigade i jedan bataljon 4. šiptarske NO brigade 48. divizije NOVJ koncentrično napali nemačke snage u Strugi, dok su ostale snage 4. šiptarske NO brigade ovaj napad obezbeđivale na položajima kod prevoja Čafa-san. Zbog jako utvrđene spoljne odbrane grada, zbog močvarnog i neprohodnog zemljišta i zbog pristiglog pojačanja iz Albanije, Struga nije zauzeta, već je grad držan u blokadi. Kao odmazdu što se stanovništvo borilo i podržavalo jedinice NOVJ, neprijatelj je spalio s. Radolište i streljao oko 100 staraca, žena i dece. Brigade su imale 6 mrtvih i 12 ranjenih boraca. Neprijateljski gubici nisu utvrđeni.

30. 10. 1944 U dvočasovnoj borbi uz gubitke od 2 poginula i 5 ranjenih boraca, delovi 48. divizije NOVJ sprečili pokušaj nemačkih snaga da se iz Struge probiju za Ohrid.

30. 10. 1944 Od Ohridskog jezera, preko s. Misleševa i Ciglane, 15. makedonska brigada 48. divizije NOVJ napala nemačke jedinice u Strugi. I pored dva napada ona nije mogla zauzeti Strugu, jer su nemačke snage bile dobro fortifikacijski utvrđene, a ispred utvrđenja su se nalazili kanali puni vode, koji su otežavali pokret jedinica.

2. 11. 1944 U rejonu s. Misleševa i s. Morovišta (kod Struge) 15. mapeđonska brigada 48. divizije NOVJ, posle trodnevnih borbi, odbila napade nemačkih snaga koje su pokušavale da se iz Struge probiju za Ohrid. Brigada je imala 5 mrtvih i 6 ranjenih boraca, dok gubici neprijatelja nisu utvrđeni.

2. 11. 1944 Posle četvorodnevnih borbi jedinice 41. i 49. divizije 15. korpusa NOVJ oslobodile Prilep i odsekle nemačku Borbenu grupu -Štajrer-, koja se morala izvlačiti preko Bitolja, Ohrida i Struge za Albaniju. U gradu je zaplenjeno dosta magacina ratne opreme. Jedinice NOVJ su imale 78 mrtvih i 108 ranjenih boraca, a neprijatelj oko 100 ranjenih vojnika (broj mrtvih nije utvrđen).

6. 11. 1944 Četrdeset osma divizija NOVJ izdala zapovest 1. makedonskoj NOU brigadi, 15. makedonskoj NO brigadi i 4. šiptarskoj NO brigadi da 7. novembra izjutra napadnu i oslobode Ohrid i Strugu.

7. 11. 1944 Kod s. Podmolja (blizu Ohrida) 15. makedonska brigada 48. divizije NOVJ vodila tešku borbu protiv nemačkih snaga koje su pokušale da se iz Struge probiju za Ohrid; zatim, zbog jakog pritiska neprijatelja i snažne artiljerijske vatre iz Ohrida, povukla se za s. Orovnik i s. Lakočerej, spalivši nekoliko neprijateljskih kamiona. Brigada je imala 8 mrtvih, 7 ranjenih i 20 nestalih boraca.

8. 11. 1944 Jedinice 4. šiptarske brigade 48. divizije NOVJ oslobodile Strugu. U grad je kasnije ušla i 15. makedonska brigada. Nemački vojnici su se preko prevoja Ćafa-sana povukli u Albaniju.

Dokumenti

Izveštaj Komande 9. armije od 13. juna 1943. Vrhovnoj komandi o napadu partizana na voz u rejonu železničke stanice Presek na pruzi Kičevo - Struga

Izveštaj Komande 9. armije od 21. juna 1943. Vrhovnoj komandi o napadu na auto-kolonu na putu DebarStruga i o sukobu sa partizanima kod s. Karburice kod Kičeva

Izvod iz izveštaja Komande 9. armije od 15. jula 1943. Vrhovnoj komandi o napadu na auto-kolonu na putu Debar - Struga, o vojno-političkoj situaciji na teritoriji zapadne Makedonije, Kosova i susednih područja i o operativnoj delatnosti na teritoriji Crne Gore

Izveštaj komandanta Jugoistoka od 6 novembra 1943. Vrhovnoj komandi Vermahta o nač:nu čišćenja od jedinica NOV i POJ i obezbeđenju rejona Tetovo—Debrr—Kičevo—Struga

Izveštaj komandanta Jugoistoka od 2. decembra 1943. Vrhovnoj komandi Vermahta o vojno-političkoj situaciji i pretenzijama fašističke Bugarske u rejonu Tetova, Gostivara, Debra, Kičeva i Struge

Izveštaj Svetozara Vukmanovića Tempa od 10. decembra 1943. vrhovnom komandantu NOV i POJ drugu Titu o otpočinjanju nemačke ofanzive u Makedoniji na području Kičevo - Struga

Saopštenje Glavnog štaba NOV i PO Makedonije od juna 1944. god. o borbama protiv balističkih bandi i Nemaca na sektoru Struga–Kičevo–Debar od 12. maja do 16. juna 1944. godine

Izveštaj štaba Drugog korpusa NOV i PO Makedonije od 29. oktobra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o borbama Prve, Četvrte (šiptarske) i Pete brigade protiv nemačkih snaga na putu Struga–Bitolj, Bitolj–Prilep

Izveštaj štaba Drugog korpusa NOV i PO Makedonije od 1. novembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o borbama Četrdeset osme NO divizije oko Struge i Četrdeset devete na putu Bitolj–Prilep

Izveštaj štaba Četrdeset osme NO divizije od 4. novembra 1944. god. štabu Drugog korpusa NOV i PO Makedonije o borbama Prve i Petnaeste brigade na sektoru Ohrid–Struga protiv nemačkih jedinica

Izveštaj štaba Drugog korpusa od 7. novembra 1944. god. Glavnom štabu NOV i PO Makedonije o oslobođenju Struge i o napadu na Ohrid

Fotografije

Povezane odrednice

Borbe na Kosovu i Metohiji Tetovo 49. makedonska divizija NOVJ Kičevo 6. makedonska brigada 15. krajiška udarna brigada 15. makedonska brigada 4. šiptarska brigada Skoplje 11. krajiška udarna brigada Žene u ratu 297. pešadijska divizija Gevgelija Bitola Maximilian von Weichs Italija u drugom svetskom ratu Kruševo Bugarska u drugom svetskom ratu Partizanski odred "Damjan Gruev" Nemački zločini u Jugoslaviji Mavrovski partizanski odred 1. makedonsko-kosovska udarna brigada Ohrid 8. kordunaška divizija NOVJ Komandant Jugoistoka 1. albanska partizanska brigada Albanski partizani 15. makedonski korpus NOVJ 48. makedonska divizija NOVJ Borbe u Crnoj Gori 1943. Borbe u Makedoniji 1943. Svetozar Vukmanović Tempo Prilep 1. vojvođanska udarna brigada Oslobođenje Kičeva 1943. Veles Josip Broz Tito 1. makedonska udarna brigada Diverzije u oslobodilačkom ratu Politički komesari u NOR-u Vrhovna komanda Vermahta Omladina u ratu Resen Priprema ustanka u Makedoniji 1941. Bratstvo i jedinstvo u ratu 1. kosovsko-metohijska brigada Bali Kombetar Kapitulacija Italije Gostivar Narodni heroji Jugoslavije Tenkovi u Jugoslaviji u drugom svetskom ratu Zasede u oslobodilačkom ratu Slobodne teritorije u oslobodilačkom ratu Glavni štab Makedonije Crvena armija Komunistička partija Makedonije Negotino Grčka u drugom svetskom ratu Aprilski rat Borbe u Makedoniji 1944. Debar Albanija u drugom svetskom ratu Kavadarci 41. makedonska divizija NOVJ